Źródło białka w diecie a siła i funkcje poznawcze w wieku podeszłym – wyniki badania

W 18-tygodniowym randomizowanym badaniu krzyżowym z kontrolowanym żywieniem, przeprowadzonym u osób w wieku 65 lat i starszych, uczestnicy stosujący dwa różne wzorce diety opartej na produktach roślinnych tracili masę ciała przy jednoczesnym zachowaniu kluczowych markerów samodzielności funkcjonalnej, takich jak siła chwytu oraz zdolność wstawania z pozycji siedzącej. Jednocześnie obserwowano poprawę wielu biomarkerów związanych ze starzeniem fizycznym i poznawczym.¹*

Recenzowane badanie, opublikowane w Current Developments in Nutrition, oceniało dwa jadłospisy z przewagą produktów roślinnych, zgodne z amerykańskimi zaleceniami żywieniowymi. Jeden z modeli obejmował minimalnie przetworzoną wieprzowinę (np. chudy, pieczony schab) jako główne źródło białka w porze lunchu i kolacji, drugi natomiast kładł nacisk na minimalnie przetworzoną soczewicę i inne rośliny strączkowe.

Obie diety zaprojektowano tak, aby były porównywalne pod względem kaloryczności, rozkładu makroskładników oraz ogólnej jakości diety. Pozwoliło to badaczom ocenić, czy źródło białka w ramach zdrowego wzorca żywieniowego opartego głównie na produktach roślinnych wpływa na markery starzenia się.

„Utrzymanie siły, mobilności i zdrowia metabolicznego ma kluczowe znaczenie dla pomyślnego starzenia się, a dieta jest czynnikiem modyfikowalnym” – podkreśla Moul Dey, PhD, profesor w School of Health and Human Sciences na South Dakota State University oraz autorka korespondująca badania.

„W tym kontrolowanym badaniu żywieniowym osoby starsze traciły masę ciała przy zachowaniu siły chwytu i wydolności funkcjonalnej, a my obserwowaliśmy korzystne zmiany w kilku markerach metabolicznych i neuroaktywnych związanych ze starzeniem się” – dodaje. Co istotne, autorzy sugerują, że znane i powszechnie akceptowane produkty, takie jak minimalnie przetworzona chuda wieprzowina, mogą być elementem diety opartej na produktach roślinnych i jednocześnie wspierać markery zdrowego starzenia się.

Kluczowe wyniki

W badaniu udział ukończyło 36 osób starszych, które przeszły oba etapy dietetyczne. Monitorowano markery metaboliczne, skład ciała oraz funkcjonalne miary siły i mobilności. Analizowano także biomarkery krwi związane z odżywianiem i szlakami neuroprzekaźnikowymi.

W obu wzorcach diety z przewagą produktów roślinnych stwierdzono:

Utratę masy ciała przy zachowaniu funkcji: uczestnicy chudli w trakcie interwencji, jednocześnie utrzymując siłę chwytu i zdolność wstawania z krzesła – parametry silnie powiązane z niezależnością w codziennym funkcjonowaniu.

Poprawę parametrów metabolicznych: stężenie insuliny na czczo ulegało obniżeniu w obu fazach dietetycznych.

Różnice warte uwagi: w porównaniu z wartościami wyjściowymi, po etapie diety z udziałem wieprzowiny odnotowano istotny wzrost wskaźnika wrażliwości na insulinę. Dodatkowo, porównując końcowe punkty obu interwencji, poziom cholesterolu HDL był wyższy po diecie zawierającej wieprzowinę niż po diecie opartej wyłącznie na białkach roślinnych.

Biomarkery związane ze zdrowiem mózgu: metabolity neuroaktywne oraz bioaktywne aminokwasy zmieniały się w kierunkach określanych przez badaczy jako w większości korzystne po obu interwencjach.

W badaniu nie wprowadzono programu treningu fizycznego, co pozwala lepiej ocenić potencjał samej jakości diety oraz struktury spożycia białka w kształtowaniu markerów zdrowego starzenia się w populacji osób starszych w warunkach zbliżonych do codziennej praktyki.

Znaczenie dla długoterminowego utrzymania zdrowia

Starzenie się często analizuje się przez pryzmat poważnych konsekwencji klinicznych, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca czy zaburzenia funkcji poznawczych. Jednak codzienna jakość życia w dużej mierze zależy od czynników możliwych do utrzymania w długim okresie, w tym od nawyków żywieniowych, dostępności źródeł białka oraz ogólnej jakości diety.

Przedstawione badanie wzmacnia rosnący zasób dowodów wskazujących, że diety oparte głównie na produktach roślinnych mogą być elastyczne, a minimalnie przetworzone produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak wieprzowina, mogą współistnieć z białkami roślinnymi w ramach jednego wzorca żywieniowego, zależnie od preferencji oraz uwarunkowań kulturowych.

„Zdrowe starzenie się nie polega wyłącznie na wydłużaniu życia, lecz na zachowaniu siły, samodzielności i sprawności poznawczej” – podkreśla Kristen Hicks-Roof PhD, RDN, LDN, FAND, FNAP, Director of Human Nutrition w National Pork Board. „Badanie pokazuje, że talerz oparty głównie na produktach roślinnych może obejmować minimalnie przetworzoną wieprzowinę jako pełnowartościowe źródło białka, bez negatywnego wpływu na kluczowe markery zdrowia u osób starszych.”

Wnioski praktyczne dla diety z przewagą produktów roślinnych

Choć potrzeby żywieniowe są indywidualne, jadłospisy zastosowane w badaniu wskazują na kilka wspólnych zasad:

Budowanie posiłków w oparciu o warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe
Regularne uwzględnianie wysokiej jakości białka w każdym posiłku
Preferowanie minimalnie przetworzonych produktów oraz zbilansowanych posiłków możliwych do utrzymania w długiej perspektywie

Przykładowe dania z udziałem wieprzowiny zastosowane w badaniu

• Miska fajita (wieprzowina, papryka, cebula, komosa ryżowa, kukurydza, szpinak)
• Miska maple chipotle (wieprzowina, brązowy ryż, szpinak, syrop klonowy, dynia piżmowa, brukselka)
• Spaghetti z dyni w stylu enchilada (wieprzowina, oliwki, dynia, papryka, cebula, ser cheddar, kukurydza)
• Risotto z dynią piżmową (wieprzowina, ryż arborio, dynia, szpinak, cebula) z gotowanym brokułem
• Lo mein (wieprzowina, pełnoziarnisty makaron linguine, groszek zielony, papryka, cebula, brokuł, fasolka szparagowa, pieczarki, marchew, kukurydza)
• Pita z pesto (wieprzowina, papryka, cukinia, cebula, pesto bazyliowe, pełnoziarnista pita)
• Gulasz (wieprzowina, papryka, marchew, kalafior, pomidor, kukurydza) z podsmażanym groszkiem zielonym

O badaniu

Badanie miało charakter randomizowanego, kontrolowanego badania krzyżowego z żywieniem dostarczanym uczestnikom. Oceniano markery sercowo-naczyniowe, parametry metaboliczne, biomarkery związane z odżywianiem i neuroprzekaźnikami, skład ciała oraz funkcjonalne testy sprawności.

Badanie zostało sfinansowane przez National Pork Board.

Źródło: Current Developments in Nutrition,
Effects of Minimally Processed Red Meat within a Plant-Forward Diet on Biomarkers of Physical and Cognitive Aging: A Randomized Controlled Crossover Feeding Trial
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.cdnut.2025.107615