Zmiany strukturalne w mózgu po 12 tygodniach treningu u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi
Neuroplastyczność mózgu w demencji: dowody z badań nad treningiem exergames
W Europie prawie co dziesiąta osoba po 70. roku życia cierpi na demencję, a liczba ta może nawet potroić się do 2050 roku ze względu na rosnącą długość życia. Z czasem chorzy tracą wszystko, co ich definiuje – pamięć, zdolność do wykonywania codziennych czynności, a także sprawność fizyczną. W zaawansowanym stadium wymagają zazwyczaj kompleksowej opieki.
W ostatnich latach pojawiły się pierwsze leki, które mogą nieznacznie spowolnić postęp choroby we wczesnych stadiach choroby Alzheimera – najczęstszej postaci demencji. Nie są one jednak jeszcze dopuszczone do stosowania w Szwajcarii i dotyczą tylko wąskiej grupy pacjentów. Alternatywą lub uzupełnieniem farmakoterapii stały się tzw. „exergames”, czyli gry łączące aktywność fizyczną z ćwiczeniami umysłowymi. W odróżnieniu od leków są one pozbawione skutków ubocznych. Już w 2021 roku badania prowadzone w ETH wykazały, że tego rodzaju trening poprawia nie tylko zdolności poznawcze i sprawność fizyczną, lecz także jakość życia osób z ciężką demencją.
Dwa nowe badania ETH pokazały, że trening z wykorzystaniem exergames działa również u osób starszych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi – wczesnym etapem rozwoju demencji. „Nie tylko zauważyliśmy poprawę zdolności poznawczych uczestników, ale także zarejestrowaliśmy istotne zmiany w ich mózgach” – wyjaśnia Patrick Manser, obecnie związany z Instytutem Karolinska w Sztokholmie.
Trening dla ciała i umysłu
W badaniach wzięło udział około 40 osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, średnio w wieku 73 lat. Uczestnicy trenowali w domach około 25 minut, pięć razy w tygodniu przez 12 tygodni. Wykorzystywano system składający się z ekranu z oprogramowaniem gry i panelu podłogowego z czterema polami rejestrującymi kroki.
Na ekranie wyświetlane były zadania wymagające reakcji poprzez odpowiedni ruch stopą. Przykładowo, badani mieli zapamiętać listę zakupów, a następnie – krokami w lewo lub prawo – decydowali, czy dany produkt znajdował się na liście. Takie ćwiczenia trenowały konkretne zdolności poznawcze, które ulegają pogorszeniu w demencji, m.in. uwagę, pamięć czy orientację przestrzenną.
Po ćwiczeniach uczestnicy wykonywali powolne, kontrolowane oddechy w celu regulacji autonomicznego układu nerwowego poprzez stymulację nerwu błędnego, co aktywowało obszary mózgu istotne dla procesów poznawczych. Miało to dodatkowo wzmocnić skuteczność treningu.
Znaczna poprawa pamięci
Pierwsze badanie wykazało znaczną poprawę pamięci i funkcji poznawczych w grupie trenującej. Były to zmiany nie tylko statystycznie istotne, ale także zauważalne w codziennym życiu – podczas zakupów, rozmów czy w radzeniu sobie ze stresem. Uczestnicy czuli się bardziej sprawni, pewni siebie i „przejrzyści umysłowo”. W grupie kontrolnej, która kontynuowała standardowe terapie, obserwowano pogorszenie stanu, zgodne z naturalnym przebiegiem choroby.
Wyniki są szczególnie obiecujące dla osób we wczesnych etapach demencji oraz ich bliskich. „Mamy nadzieję, że dzięki ukierunkowanemu treningowi exergame uda się spowolnić i ograniczyć objawy demencji” – podkreśla prof. Eling D. de Bruin z ETH Zurich i Eastern Switzerland University of Applied Sciences (OST).
Zmiany strukturalne w mózgu
Drugie badanie skupiło się na ocenie, czy poprawa funkcji poznawczych ma odzwierciedlenie w strukturach mózgu. Wyniki okazały się zaskakujące – rezonans magnetyczny wykazał wzrost objętości hipokampa i wzgórza, czyli struktur kluczowych dla pamięci. Zauważono również zmiany w zakręcie obręczy przednim oraz nieznaczną poprawę w korze przedczołowej. Tymczasem u osób z grupy kontrolnej objętość tych struktur zmniejszała się.
„Zmniejszenie objętości hipokampa uważa się za wczesny objaw demencji” – podkreśla de Bruin. Fakt, że zmiany strukturalne można było zaobserwować już po 12 tygodniach treningu, dowodzi plastyczności mózgu nawet u osób z pierwszymi objawami choroby.
Badacze wykazali również, że zmiany w hipokampie i wzgórzu korelowały z lepszą pamięcią i wydolnością poznawczą, co może wskazywać na potencjalny, modyfikujący przebieg choroby efekt tego rodzaju treningu. Aby jednak udowodnić, że spersonalizowane exergames mogą realnie opóźniać lub zapobiegać rozwojowi demencji, potrzebne są dłuższe badania. Takie projekty są już planowane.
Źródło: Alzheimer’s Research & Therapy
DOI: http://dx.doi.org/10.1186/s13195-025-01835-2
