Większe spożycie kawy wiąże się z korzystniejszym profilem metabolicznym i zmianami hormonów płciowych
Analiza danych z Northern Finland Birth Cohort 1966 wykazała, że większe spożycie kawy było związane z mniejszą ilością tłuszczu trzewnego, większą masą mięśniową oraz odmiennym profilem metabolicznym i hormonalnym.
Kawa należy do najczęściej spożywanych napojów na świecie, a wcześniejsze badania wskazywały na związek jej spożycia z niższym ryzykiem m.in. cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Oulu pokazuje, że regularne spożywanie większych ilości kawy wiąże się również z korzystniejszym składem ciała i profilem metabolicznym. Jednocześnie autorzy zaobserwowali wyraźne, zależne od płci różnice w stężeniach hormonów płciowych.
W artykule:
- Jak przeprowadzono badanie dotyczące spożycia kawy
- Kawa, tkanka tłuszczowa i masa mięśniowa
- Związek z metabolizmem i aminokwasami rozgałęzionymi
- Różnice w profilu hormonów płciowych kobiet i mężczyzn
- Dlaczego wyników nie można interpretować jako dowodu przyczynowego
- Dalsze badania nad biologicznym działaniem kawy
Kawa jest jednym z najczęściej spożywanych napojów na świecie. Wcześniejsze badania łączyły jej regularne spożycie z niższym ryzykiem występowania takich chorób jak cukrzyca typu 2 czy choroby układu sercowo-naczyniowego. Nadal jednak nie wiadomo dokładnie, jakie mechanizmy biologiczne mogłyby odpowiadać za obserwowane zależności.
Nowe fińskie badanie wskazuje, że nawykowe spożywanie kawy może być związane z korzystniejszym składem ciała oraz określonym profilem markerów metabolicznych. Badacze wykazali również różnice dotyczące hormonów płciowych, przy czym charakter obserwowanych zależności nie był taki sam u kobiet i mężczyzn.
Badanie ponad 2200 uczestników fińskiej kohorty
Badanie przeprowadzono na Uniwersytecie w Oulu. Analizą objęto dane 2264 uczestników w wieku 46 lat, należących do Northern Finland Birth Cohort 1966 – dużej kohorty osób urodzonych w północnej Finlandii w 1966 roku.
Naukowcy oceniali zależności pomiędzy nawykowym spożyciem kawy a stężeniami krążących metabolitów, markerami ryzyka kardiometabolicznego oraz hormonami płciowymi.
Badanie miało charakter obserwacyjny. Oznacza to, że analizowano współwystępowanie określonych cech i zachowań, bez eksperymentalnego przydzielania uczestników do grup różniących się ilością wypijanej kawy.
Więcej kawy, mniej tłuszczu trzewnego i większa masa mięśniowa
Jednym z istotnych spostrzeżeń były różnice dotyczące składu ciała. Osoby spożywające większe ilości kawy miały mniejszą całkowitą ilość tkanki tłuszczowej oraz mniej tłuszczu trzewnego niż osoby pijące mniej kawy.
Jednocześnie u osób o większym spożyciu kawy obserwowano większą masę mięśni szkieletowych. Co szczególnie istotne, różnice te występowały pomimo podobnych wartości wskaźnika masy ciała (BMI).
Wynik ten pokazuje, że sam BMI nie odzwierciedla wszystkich różnic w składzie ciała występujących pomiędzy osobami o odmiennych nawykach związanych ze spożyciem kawy.
Niższe stężenia aminokwasów rozgałęzionych
Zależności metaboliczne obserwowano zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Większe spożycie kawy korelowało z niższymi stężeniami aminokwasów o rozgałęzionych łańcuchach, czyli BCAA, we krwi.
Aminokwasy rozgałęzione są biomarkerami, których przewlekle podwyższone stężenia były we wcześniejszych badaniach wiązane z insulinoopornością oraz zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2.
Wyniki fińskiej analizy są więc zgodne z obserwacją, że osoby spożywające więcej kawy mogą charakteryzować się odmiennym profilem metabolicznym niż osoby pijące jej mniej. Samo badanie nie pozwala jednak rozstrzygnąć, czy to właśnie kawa jest bezpośrednią przyczyną tych różnic.
Najsilniejsze zależności hormonalne zaobserwowano u mężczyzn
Najbardziej wyraźne różnice zależne od płci stwierdzono wśród mężczyzn. Większe spożycie kawy wiązało się u nich z korzystniejszym profilem glukozowo-insulinowym, a także z wyższymi stężeniami testosteronu całkowitego i biodostępnego.
Stwierdzono również zwiększone stężenie globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG).
Jednocześnie wolny testosteron oraz indeks wolnych androgenów były u mężczyzn spożywających więcej kawy nieznacznie niższe. Wyniki wskazują zatem, że zależności pomiędzy spożyciem kawy a gospodarką hormonalną są bardziej złożone niż prosta zmiana całkowitego stężenia testosteronu.
U kobiet zależności hormonalne były mniej rozległe. Większe spożycie kawy wiązało się przede wszystkim z wyższym stężeniem SHBG oraz niższymi wskaźnikami wolnych androgenów.
„Kawę codziennie piją miliony ludzi, a mimo to nadal zaskakująco mało wiemy o jej związku z metabolizmem i hormonami. W naszych wynikach szczególnie zwracał uwagę wyraźny profil hormonalny, który nie zanikał nawet po uwzględnieniu BMI i czynników związanych ze stylem życia. Co więcej, kilka z tych zależności różniło się pomiędzy kobietami i mężczyznami”.
Luca Verroest, główny autor badania, doktorant i badacz na Uniwersytecie w Oulu
Związek nie oznacza jeszcze działania przyczynowego
Zdaniem autorów wyniki wskazują, że szlaki hormonalne mogą częściowo uczestniczyć w zależnościach pomiędzy spożyciem kawy a zdrowiem metabolicznym.
Należy jednak podkreślić, że badanie miało charakter obserwacyjny. Wykazane korelacje nie dowodzą zatem, że większe spożycie kawy bezpośrednio prowadzi do zmniejszenia ilości tkanki tłuszczowej, zwiększenia masy mięśniowej, poprawy parametrów gospodarki glukozowo-insulinowej czy określonych zmian hormonalnych.
Nie można również na podstawie tych wyników określić optymalnej ilości kawy ani formułować nowych zaleceń żywieniowych. Autorzy podkreślają, że potrzebne są dalsze badania pozwalające ocenić potencjalne związki przyczynowo-skutkowe.
Dlaczego Finlandia jest szczególnie interesującym miejscem do badań nad kawą?
Badanie ma szczególne znaczenie w kontekście Finlandii, która należy do krajów o najwyższym spożyciu kawy na świecie. Według informacji przedstawionych przez autorów przeciętne roczne spożycie wynosi tam około 11,8 kg kawy na osobę.
Naukowcy wskazują, że uzyskane wyniki stanowią podstawę do dalszych prac mających odpowiedzieć na dwa zasadnicze pytania: czy obserwowane zmiany biologiczne rzeczywiście są wywoływane przez kawę oraz które zawarte w niej związki mogą za nie odpowiadać.
Zagadnienia te są obecnie badane w modelach zwierzęcych. Długoterminowym celem zespołu jest przejście do badań interwencyjnych z udziałem ludzi, które umożliwiłyby znacznie bardziej wiarygodną ocenę zależności przyczynowych.
Dopiero wyniki takich badań mogą pomóc określić, czy obserwowane związki między piciem kawy, metabolizmem, składem ciała i hormonami płciowymi mają znaczenie pozwalające na ich wykorzystanie przy opracowywaniu zaleceń żywieniowych.
Badanie Associations of habitual coffee intake with testosterone and cardiometabolic markers: the Northern Finland birth cohort 1966 study zostało opublikowane 16 lipca 2026 roku w czasopiśmie European Journal of Nutrition.
Źródło: European Journal of Nutrition, Associations of habitual coffee intake with testosterone and cardiometabolic markers: the Northern Finland birth cohort 1966 study.
DOI: https://doi.org/10.1007/s00394-026-04038-z
