Okres dorastania to czas intensywnej reorganizacji społecznej – przejścia od świata skoncentrowanego na rodzicach i rodzinie do środowiska kształtowanego przez rówieśników, szkołę i szersze sieci społeczne. Ten etap jest kluczowy dla zdrowego rozwoju, ale jednocześnie zwiększa podatność na stresory społeczne. Gdy te stresory prowadzą młodzież do wycofania się – częstszego wyboru samotności zamiast kontaktu – może to wpływać na samą strukturę i funkcjonowanie mózgu.
Badania z wykorzystaniem obrazowania mózgu i danych behawioralnych, przeprowadzone przez Caterinę Stamoulis, PhD, i jej zespół z Boston Children’s Hospital, wykazały, że nastolatki, które częściej wycofują się społecznie lub preferują samotność, prezentują mierzalne różnice w budowie i funkcjonowaniu mózgu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Cerebral Cortex.
Samotność w badaniach populacyjnych
Projekt, wspierany przez National Science Foundation, miał na celu identyfikację neuronalnych korelatów wycofania społecznego w okresie dojrzewania – szczególnie istotnego czasu dla kształtowania tożsamości i zdrowia psychicznego. W tym celu zespół badaczy wykorzystał dane z badania Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), w którym uczestniczy 11 880 młodych osób monitorowanych w 21 ośrodkach w USA, z zastosowaniem pogłębionych badań neuroobrazowych, środowiskowych i behawioralnych.
Analizując dane MRI i fMRI od blisko 3000 nastolatków, których rodzice zgłaszali skłonności do wycofywania się lub preferencji samotności, badacze odkryli wyraźne różnice mózgowe w tej grupie.
Jak samotność zmienia mózg nastolatka
Okazało się, że nastolatki wycofane społecznie mają zmiany strukturalne w obszarach mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie emocji i funkcji społecznych, takich jak wyspa (insula) i przedni zakręt obręczy. W badaniach czynnościowych stwierdzono osłabione połączenia i większą kruchość sieci neuronalnych wspierających zachowania społeczne oraz procesy decyzyjne. Zmiany te nie były ograniczone do jednego obszaru, lecz obejmowały wiele sieci poznawczych, co może potęgować ich wpływ na rozwój psychiczny.
„Potwierdziliśmy, że izolacja społeczna wpływa nie tylko na obszary związane z funkcjami społecznymi, ale również na inne procesy poznawcze” – wyjaśnia Stamoulis. – „Szeroki zasięg tych zmian sugeruje, że samotność może zwiększać ryzyko zaburzeń zdrowia psychicznego.”
Wskazówki dla klinicystów
Choć pewien stopień samotności w okresie dorastania jest naturalny, utrwalone wzorce wycofania mogą być sygnałem ostrzegawczym. Wyniki badania podkreślają potrzebę uważnej obserwacji i wczesnej interwencji.
„Bardzo pomocne jest pokazywanie rodzinom, co dzieje się w mózgu ich dzieci” – mówi Stamoulis. Wczesne wykrycie i przedstawienie ryzyka w kategoriach mierzalnych zmian mózgowych może ułatwić wdrożenie strategii ochronnych i wspierających odporność psychiczną.
Śledzenie skutków samotności w czasie
Badanie to stanowi pierwszy krok w kierunku zrozumienia, jak wycofanie społeczne kształtuje mózg młodzieży. Dzięki powtarzanym co dwa lata badaniom neuroobrazowym w projekcie ABCD naukowcy mogą monitorować ewolucję tych zmian w rozwoju.
„Możemy teraz analizować, jak zmienia się mózg w czasie i porównywać te trajektorie z dziećmi, które nie mają skłonności do wycofania” – tłumaczy Stamoulis.
Kolejna faza badań pozwoli sprawdzić, czy utrwalona samotność pozostawia trwały ślad w mózgu i na ile wczesne rozpoznanie oraz wsparcie mogą ten proces modyfikować. Zespół ma nadzieję, że dzięki wieloletniej obserwacji uda się stworzyć precyzyjniejsze strategie wczesnych i skutecznych interwencji.
Źródło: Cerebral Cortex, Neural Correlates of Social Withdrawal and Preference for Solitude in Adolescence
DOI: 10.1093/cercor/bhaf260
