Technologia XR ma wspierać osoby z niepełnosprawnością wzroku w pracy i pomagać utrzymać wykwalifikowanych pracowników
Naukowcy z KIT i Fraunhofer IOSB opracowują system, który ma automatycznie powiększać informacje, zwiększać kontrast obrazu, rozpoznawać tekst oraz wspierać orientację osób z niepełnosprawnością wzroku.
Osoby z niepełnosprawnością wzroku mogą napotykać w miejscu pracy bariery, które nie wynikają z braku kwalifikacji, lecz z ograniczonej dostępności otoczenia. Naukowcy z Karlsruhe Institute of Technology (KIT) oraz Fraunhofer IOSB rozwijają mobilny system AssistiveXR4Work, wykorzystujący okulary rozszerzonej rzeczywistości i sztuczną inteligencję do dostosowywania informacji wizualnych do indywidualnych potrzeb użytkownika.
W artykule:
- jak okulary XR mogą wspierać osoby z niepełnosprawnością wzroku w miejscu pracy,
- na czym polega projekt AssistiveXR4Work,
- jak sztuczna inteligencja ma rozpoznawać tekst, przedmioty i elementy otoczenia,
- dlaczego klasyczne technologie wspomagające nie zawsze wystarczają poza stanowiskiem komputerowym,
- jak rozwiązanie może wpływać na utrzymanie wykwalifikowanych pracowników na rynku pracy,
- kiedy ma powstać funkcjonalny demonstrator systemu.
Bariery w miejscu pracy nie muszą wynikać z braku kwalifikacji
Osoby z niepełnosprawnością wzroku często napotykają w codziennym środowisku zawodowym problemy, których przyczyną nie jest brak kompetencji czy przygotowania do wykonywania pracy, lecz niedostosowanie otoczenia. Odczytanie etykiety urządzenia, rozszyfrowanie odręcznej notatki albo orientacja w nieznanym pomieszczeniu może wymagać dodatkowego czasu lub pomocy drugiej osoby.
Klasyczne technologie asystujące dobrze sprawdzają się w wielu zadaniach wykonywanych przy komputerze, jednak poza stanowiskiem ekranowym ich możliwości mogą być ograniczone. Problem staje się szczególnie istotny w zawodach wymagających przemieszczania się, obsługi urządzeń, uczestniczenia w spotkaniach czy korzystania z informacji umieszczonych w fizycznym otoczeniu.
Odpowiedzią na te ograniczenia ma być projekt AssistiveXR4Work, realizowany przez naukowców z Karlsruhe Institute of Technology (KIT) oraz Fraunhofer Institute for Optronics, System Technologies and Image Exploitation IOSB. Celem jest opracowanie mobilnego systemu asystującego, który zwiększy samodzielność osób z niepełnosprawnością wzroku i ułatwi wykwalifikowanym pracownikom funkcjonowanie na stanowiskach zawodowych.
Okulary XR mają dostosowywać obraz do potrzeb użytkownika
Podstawą rozwiązania są nowoczesne okulary Extended Reality (XR) wyposażone w kamery o wysokiej rozdzielczości. Urządzenie ma stale rejestrować otoczenie, a następnie cyfrowo modyfikować jego obraz zgodnie z indywidualnymi potrzebami wzrokowymi użytkownika.
System ma między innymi zwiększać kontrast obrazu, powiększać wybrane elementy, rozpoznawać tekst oraz – na życzenie użytkownika – odczytywać go głosowo. Dzięki temu informacje znajdujące się w rzeczywistym otoczeniu mogłyby być prezentowane w formie łatwiejszej do wykorzystania przez konkretną osobę.
– Opracowujemy system, który automatycznie rozpoznaje informacje wizualne, powiększa je, przedstawia z większym kontrastem albo odczytuje, dostosowując się w ten sposób do indywidualnych potrzeb wzrokowych – wyjaśnia prof. Rainer Stiefelhagen z Center for Digital Accessibility and Assistive Technology (ACCESS@KIT) w KIT.
Sztuczna inteligencja może rozpoznawać tekst i elementy otoczenia
Jednym z kluczowych elementów AssistiveXR4Work ma być integracja technologii XR ze sztuczną inteligencją. Algorytmy mają wspierać użytkownika zarówno w odczytywaniu informacji, jak i w orientacji przestrzennej oraz rozpoznawaniu przedmiotów znajdujących się w otoczeniu.
Podczas spotkania system mógłby na przykład automatycznie rozpoznać treści znajdujące się na tablicy i odpowiednio je powiększyć. Odręczne notatki mogłyby zostać rozpoznane, zamienione na tekst cyfrowy, a następnie bezpośrednio przetwarzane przez system.
W technicznych środowiskach pracy okulary mogłyby natomiast pomagać użytkownikowi w orientacji oraz wyróżniać istotne komponenty i obiekty. Takie zastosowanie może mieć znaczenie zwłaszcza w sytuacjach, w których wykonywanie obowiązków nie ogranicza się do korzystania z monitora komputerowego.
Dodatkową funkcją przewidzianą przez projekt jest możliwość połączenia poprzez transmisję na żywo z inną osobą. W sytuacji, w której automatyczne mechanizmy okażą się niewystarczające, człowiek mógłby zdalnie udzielić użytkownikowi dodatkowej pomocy.
Technologia wspomagająca a utrzymanie pracownika w zawodzie
Autorzy projektu zwracają uwagę, że rozwijane rozwiązanie ma znaczenie nie tylko dla dostępności i udziału osób z niepełnosprawnością wzroku w życiu zawodowym. AssistiveXR4Work może również odpowiadać na problem niedoboru wykwalifikowanych pracowników.
Utrata lub stopniowe pogorszenie wzroku może sprawić, że osoba posiadająca doświadczenie i odpowiednie kwalifikacje będzie zmuszona zmienić zakres obowiązków, przenieść się do innej dziedziny albo całkowicie opuścić dotychczasowe miejsce pracy. System ma umożliwiać części takich osób dalsze wykonywanie zawodu poprzez dostosowanie otoczenia pracy do ich możliwości wzrokowych.
Według przywołanych przez KIT danych Institute for Employment Research, jednostki badawczej Federalnej Agencji Pracy w Niemczech, ciężkie niepełnosprawności często pojawiają się dopiero w trakcie aktywności zawodowej. Prawdopodobieństwo, że dotknięte nimi osoby będą nadal aktywne zawodowo po pięciu latach, jest o około 16 punktów procentowych niższe.
Z punktu widzenia rynku pracy technologie kompensujące ograniczenia funkcjonalne mogą więc mieć podwójne znaczenie: zwiększać niezależność osoby z niepełnosprawnością, a jednocześnie pomagać przedsiębiorstwom zachować doświadczonych i wykwalifikowanych pracowników.
Od demonstratora do testów w rzeczywistych warunkach
AssistiveXR4Work pozostaje obecnie projektem rozwojowym. Funkcjonalny demonstrator systemu ma powstać w ciągu najbliższych czterech lat, a następnie rozwiązanie ma zostać poddane testom praktycznym.
Projekt jest finansowany przez niemieckie Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych. Wsparcie finansowe wynosi około 1,5 mln euro.
Znaczenie dla rehabilitacji i medycyny pracy
Projekt pokazuje, w jaki sposób rozwiązania cyfrowe mogą być wykorzystywane do kompensowania ograniczeń funkcjonalnych bez konieczności całkowitego przebudowywania sposobu wykonywania pracy. W tym przypadku punkt ciężkości przenosi się z tradycyjnego urządzenia powiększającego lub oprogramowania ekranowego na system analizujący rzeczywiste otoczenie użytkownika w czasie rzeczywistym.
W praktyce klinicznej i rehabilitacyjnej potencjalne znaczenie takich technologii wiąże się przede wszystkim z możliwością zwiększenia samodzielności funkcjonalnej osoby z niepełnosprawnością wzroku. Na obecnym etapie AssistiveXR4Work jest jednak projektem badawczo-rozwojowym, a funkcjonalny demonstrator dopiero ma zostać opracowany i przetestowany w praktyce. Nie należy zatem traktować opisywanego systemu jako już dostępnego, zwalidowanego narzędzia terapeutycznego lub medycznego.
Źródło: Karlsruher Institut für Technologie, „Assistenzsystem gegen Fachkräftemangel: XR hilft Menschen mit Sehbehinderung im Beruf”.
