Ruch w wieku podeszłym: Dlaczego potrzebujemy nowego spojrzenia na aktywność fizyczną seniorów
Co oznacza „bycie aktywnym fizycznie” w starszym wieku – i dla kogo konkretnie? Na to kluczowe pytanie próbował odpowiedzieć prof. dr Ansgar Thiel, rektor Niemieckiej Wyższej Szkoły Sportowej w Kolonii, podczas wykładu inauguracyjnego na dorocznym kongresie Niemieckiego Towarzystwa Geriatrycznego (DGG) w Weimarze. Wydarzenie zgromadziło około 700 uczestników z całych Niemiec. Thiel, jeden z czołowych niemieckich ekspertów w dziedzinie nauk o sporcie, w swoim wystąpieniu apelował o zasadniczą zmianę paradygmatu w podejściu do promocji zdrowia wśród osób starszych.
Jego zdaniem powszechnie przytaczane zalecenia dotyczące aktywności fizycznej, takie jak te formułowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), są często zbyt ogólne i nieadekwatne. – Potrzebujemy czegoś więcej niż tylko ogólnych wytycznych. Potrzebujemy zindywidualizowanych, osadzonych w codziennym życiu koncepcji, które uwzględniają różnorodność populacji osób starszych – podkreślił Thiel.
Starzejące się społeczeństwo jest coraz bardziej zróżnicowane
Główna teza jego wystąpienia podczas kongresu DGG brzmiała: dzisiejsze społeczeństwo osób starszych jest znacznie bardziej zróżnicowane niż jeszcze kilka dekad temu. Ujednolicone wyobrażenia o starości oraz podejście oparte na deficytach są niewystarczające – zarówno w dyskursie społecznym, jak i w działaniach medycznych. – Wiele osób starszych uprawia sport, korzysta z technologii cyfrowych, uczestniczy w życiu kulturalnym i pozostaje aktywna społecznie. Nie oczekują oni standardowych programów aktywizujących, ale ofert dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb i realiów życia – tłumaczył profesor.
Aktywność fizyczna jako zasób biopsychospołeczny
W swoim wystąpieniu Thiel przyjął perspektywę biopsychospołeczną, ukazując, że ruch to znacznie więcej niż tylko środek zapobiegający upadkom czy wspomagający siłę mięśni. Wykazano bowiem, że aktywność fizyczna korzystnie wpływa na dobrostan psychiczny, uczestnictwo społeczne oraz jakość życia osób starszych. Kluczowe jest jednak nie tylko czy, ale jak podejmowana jest aktywność. – Potrzeba ruchu jest silnie zindywidualizowana, podobnie jak odpowiednia jego intensywność i kontekst, w którym się odbywa. Kto to ignoruje, nie dotrze do znacznej części seniorów – ostrzegł Thiel. Dlatego konieczne jest przemyślenie aktywności fizycznej w wieku podeszłym na nowo – nie jako zestawu jednostajnych celów treningowych, lecz jako elastycznej, dopasowanej do codzienności formy aktywności.
Krytyka wieku chronologicznego jako wyznacznika interwencji
Thiel jednoznacznie wzywa do odejścia od kierowania się wiekiem chronologicznym przy planowaniu interwencji zdrowotnych. – Sam wiek nie mówi wiele o rzeczywistych zasobach i potrzebach danej osoby. Musimy wreszcie przestać traktować liczbę przeżytych lat jako główne kryterium działań zdrowotnych. Znacznie ważniejsze są: indywidualna biografia, motywacja, kontekst psychospołeczny oraz stan fizyczny pacjenta – zaznaczył.
Sylwetka eksperta
Prof. dr Ansgar Thiel od maja 2024 roku pełni funkcję rektora Niemieckiej Wyższej Szkoły Sportowej w Kolonii – jedynej uczelni sportowej w Niemczech. Wcześniej był dziekanem Wydziału Nauk Ekonomicznych i Społecznych Uniwersytetu w Tybindze oraz przez ponad dekadę kierował tamtejszym Instytutem Nauk o Sporcie. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na społecznych i zdrowotnych aspektach aktywności fizycznej, w tym na biopsychospołecznych skutkach ruchu, stereotypizacji ciała oraz wzorcach aktywności w starszym wieku. Kierował licznymi interdyscyplinarnymi projektami badawczymi i jest autorem ponad 300 publikacji naukowych. Od lat domaga się bardziej zróżnicowanego podejścia do aktywności fizycznej seniorów, wykraczającego poza uogólnione zalecenia i zunifikowane programy. Jego wykład inauguracyjny podczas kongresu DGG 2025 po raz kolejny uwypuklił konieczność zmiany perspektywy w kontekście promocji zdrowia w starzejącym się społeczeństwie.
Źródło: Deutsche Gesellschaft für Geriatrie (DGG)
