Pacjenci wciąż postrzegają biały fartuch lekarski jako symbol profesjonalizmu i zaufania
Pacjenci nadal częściej ufają lekarzom i oceniają ich jako bardziej profesjonalnych, gdy noszą białe fartuchy, choć lekarki w tym stroju są często błędnie identyfikowane jako pielęgniarki lub asystentki medyczne – wynika z przeglądu dostępnych badań opublikowanego w czasopiśmie BMJ Open.
Preferencje pacjentów dotyczące ubioru lekarzy wydają się jednak silnie zależne od kontekstu klinicznego i specjalizacji medycznej, przy rosnącej akceptacji dla odzieży typu scrubs (kolorowa odzież medyczna), zwłaszcza w warunkach ratunkowych lub wysokiego ryzyka.
W XIX wieku lekarze nosili głównie czerń, ponieważ spotkanie medyczne postrzegano jako poważne i formalne wydarzenie. Wraz z rosnącym znaczeniem higieny oraz postępami w medycynie biały fartuch zaczął symbolizować czystość i profesjonalizm, stając się w XX wieku standardowym ubiorem lekarzy na całym świecie.
Autorzy publikacji przypominają, że poprzedni kompleksowy przegląd badań wykazał istotny wpływ ubioru lekarza na satysfakcję pacjentów, ich zaufanie oraz przestrzeganie zaleceń medycznych. Od tamtej pory praktyka kliniczna i oczekiwania społeczne uległy zmianom, dlatego celem obecnego przeglądu było uwzględnienie szerszego zakresu kontekstów klinicznych i dokładniejsze zrozumienie, w jaki sposób strój lekarza może wpływać na relacje z pacjentem i efekty leczenia.
Badacze przeanalizowali bazy danych pod kątem badań opublikowanych od stycznia 2015 do sierpnia 2024 r. Spośród 724 wstępnie zidentyfikowanych prac, do ostatecznej analizy włączono 32. Najwięcej z nich przeprowadzono w USA (17), po dwa w Japonii, Chinach i Pakistanie, a pozostałe w Indonezji, Indiach, Etiopii, Korei, Niemczech, Malezji, Arabii Saudyjskiej, Singapurze i Szwajcarii.
Preferencje pacjentów różniły się w zależności od miejsca opieki. Na przykład w opiece paliatywnej strój lekarza nie wpływał na zaufanie czy ocenę kompetencji, jednak w opiece ratunkowej pacjenci preferowali biały fartuch lub scrubs. W podstawowej opiece zdrowotnej akceptowano zarówno strój codzienny, jak i biały fartuch.
Specjalizacja również odgrywała rolę – preferencja dla białych fartuchów była widoczna m.in. w ortopedii, chirurgii, dermatologii, okulistyce oraz położnictwie i ginekologii. W niektórych badaniach pacjenci woleli, aby lekarze mężczyźni nosili garnitury; dodatki takie jak zegarki czy okulary zwiększały postrzegany profesjonalizm i wiarygodność.
W Wielkiej Brytanii obowiązuje jednak polityka „bare below the elbows” (gołe przedramiona), zakazująca m.in. białych fartuchów, zegarków, krawatów i długich rękawów w celu ograniczenia ryzyka zakażeń.
Co istotne, nawet przy identycznym stroju lekarze kobiety częściej byli błędnie identyfikowani jako pielęgniarki lub asystentki medyczne – zjawisko to występowało w różnych kulturach. Pacjenci generalnie preferowali biały fartuch niezależnie od płci lekarza, przypisując takim osobom większą wiarygodność, szacunek, umiejętności, komunikatywność i empatię.
Interesujące są różnice dotyczące chirurgów – mężczyźni w białym fartuchu nałożonym na scrubsy byli oceniani gorzej niż ci w garniturze z fartuchem, samym garniturze lub samych scrubsach. Natomiast kobiety w białych fartuchach na scrubsach były oceniane lepiej niż te w mundurkach lub stroju codziennym.
Autorzy podkreślają, że sposób ubioru lekarek istotnie wpływa na ocenę ich kompetencji i profesjonalizmu, co wskazuje na utrzymujące się oczekiwania pacjentów związane z płcią lekarza. Te różnice wymagają dalszych badań.
Kilka analiz dotyczyło okresu pandemii COVID-19, kiedy wielu lekarzy wybierało scrubsy ze względu na higienę i wygodę. W tym czasie pacjenci częściej preferowali strój praktyczny i łatwy do dezynfekcji, w połączeniu z maseczkami, co odzwierciedlało wzrost świadomości w zakresie kontroli zakażeń.
Badacze zwracają uwagę na ograniczenia przeglądu – większość badań pochodziła z USA, brakowało analiz z Ameryki Południowej, a z Europy, Azji i Afryki było ich niewiele. Ponadto opierano się głównie na deklaracjach pacjentów, a włączone prace nie obejmowały dzieci ani pacjentów z zaburzeniami psychicznymi.
„Choć tradycyjny biały fartuch wciąż symbolizuje profesjonalizm i zaufanie, pacjenci coraz częściej akceptują scrubs, zwłaszcza w warunkach ratunkowych lub wysokiego ryzyka” – podsumowują autorzy.
„Oczekiwania dotyczące stroju są często związane z płcią lekarza, co szczególnie dotyczy rozpoznawania i szacunku wobec lekarek. To podkreśla znaczenie działań instytucjonalnych zmierzających do ograniczenia uprzedzeń i promowania równego postrzegania wśród pacjentów” – dodają.
Zdaniem badaczy placówki medyczne powinny rozważyć elastyczne zasady dotyczące ubioru, dostosowane do preferencji pacjentów w zależności od specjalizacji i kontekstu klinicznego.
Źródło: BMJ Open, Patient perception of physician attire: a systematic review update
DOI: http://dx.doi.org/10.1136/bmjopen-2025-100824
