Oliwa z oliwek extra virgin chroni funkcje poznawcze poprzez modulację mikrobioty jelitowej

Oliwa z oliwek od lat uznawana jest za jeden z kluczowych filarów diety śródziemnomorskiej i szeroko opisywana w kontekście jej korzystnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy oraz metabolizm. Dotychczas jednak bezpośredni związek pomiędzy spożyciem oliwy a funkcją mózgu, analizowany poprzez oś jelito–mózg, nie był szczegółowo badany w populacyjnych, prospektywnych projektach klinicznych. Nowe badanie przeprowadzone przez zespół z Human Nutrition Unit na Universitat Rovira i Virgili (URV), Pere Virgili Health Research Institute (IISPV) oraz CIBEROBN wskazuje, że oliwa z oliwek extra virgin może odgrywać istotną rolę w ochronie funkcji poznawczych dzięki wpływowi na skład i różnorodność mikrobioty jelitowej.

Jak podkreśla Jiaqi Ni z Department of Biochemistry and Biotechnology URV, jest to pierwsze prospektywne badanie u ludzi, które w sposób ukierunkowany analizowało rolę oliwy z oliwek w interakcji pomiędzy mikrobiotą jelitową a funkcjami poznawczymi. Analiza objęła 656 osób w wieku 55–75 lat z nadwagą lub otyłością oraz zespołem metabolicznym, czyli zespołem czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Dane zbierano przez dwa lata w ramach projektu PREDIMED-Plus. Uwzględniono rodzaj spożywanej oliwy (oliwa virgin oraz oliwa rafinowana), profil mikrobioty jelitowej oraz zmiany funkcji poznawczych w trakcie obserwacji.

Poprawa funkcji poznawczych i większa różnorodność mikrobioty

Wyniki badania wykazały, że osoby spożywające oliwę z oliwek virgin – w przeciwieństwie do oliwy rafinowanej – prezentowały poprawę funkcji poznawczych w trakcie obserwacji oraz większą różnorodność mikrobioty jelitowej. Różnorodność mikrobiologiczna stanowi istotny marker zdrowia jelitowego i metabolicznego, a jej obniżenie wiązane jest z szeregiem zaburzeń, w tym stanem zapalnym o niskim nasileniu oraz dysfunkcją osi jelito–mózg.

Spożycie oliwy rafinowanej wiązało się natomiast z tendencją do zmniejszania różnorodności mikrobioty w czasie. Co istotne, badacze zidentyfikowali rodzaj bakterii z rodzaju Adlercreutzia jako potencjalny wskaźnik korzystnej zależności pomiędzy spożyciem oliwy virgin a zachowaniem funkcji poznawczych. Sugeruje to, że przynajmniej część efektu neuroprotekcyjnego może być mediowana przez specyficzne zmiany w składzie mikrobioty jelitowej.

Mechanistycznie wpisuje się to w koncepcję osi jelito–mózg, w której metabolity bakteryjne, w tym krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, modulują odpowiedź zapalną, integralność bariery jelitowej oraz funkcje neuroimmunologiczne. Modyfikacja składu mikrobioty poprzez dietę może zatem przekładać się na długoterminowe zmiany w zakresie neurodegeneracji i funkcji poznawczych.

Różnice między oliwą extra virgin a rafinowaną

Kluczowa różnica pomiędzy oliwą extra virgin a oliwą rafinowaną dotyczy procesu produkcji. Oliwa extra virgin uzyskiwana jest wyłącznie metodami mechanicznymi, bez stosowania procesów chemicznych i wysokotemperaturowych. Z kolei oliwa rafinowana poddawana jest przemysłowym procesom oczyszczania, mającym na celu usunięcie zanieczyszczeń i poprawę parametrów organoleptycznych.

Proces rafinacji prowadzi jednak do degradacji naturalnych antyoksydantów, polifenoli, witamin oraz innych związków bioaktywnych. To właśnie te komponenty – szczególnie polifenole – wykazują silne właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające oraz modulujące mikrobiotę jelitową. Autorzy badania podkreślają, że nie wszystkie rodzaje oliwy z oliwek wykazują korzystny wpływ na funkcje poznawcze i że z perspektywy zdrowia mózgu istotne jest preferowanie oliwy extra virgin.

Jakość tłuszczu jako element prewencji neurodegeneracji

Jordi Salas-Salvadó, główny badacz projektu, zwraca uwagę, że jakość spożywanego tłuszczu jest równie istotna jak jego ilość. Oliwa extra virgin, będąca podstawowym źródłem tłuszczu w diecie śródziemnomorskiej, nie tylko chroni układ sercowo-naczyniowy, lecz może również wspierać zachowanie funkcji poznawczych w procesie starzenia się.

Identyfikacja specyficznego profilu mikrobiologicznego związanego z tym efektem otwiera drogę do opracowania nowych strategii prewencyjnych opartych na żywieniu, ukierunkowanych na spowolnienie pogarszania się funkcji poznawczych. W kontekście starzejącej się populacji i rosnącej częstości zaburzeń poznawczych oraz otępienia, wyniki te mają istotne znaczenie kliniczne i zdrowotne.

Nancy Babio i Stephanie Nishi podkreślają, że poprawa jakości diety – w szczególności preferowanie oliwy extra virgin zamiast jej rafinowanych odpowiedników – może stanowić prostą, dostępną i potencjalnie skuteczną strategię wspierania zdrowia mózgu.

Badanie zostało zrealizowane pod kierownictwem Human Nutrition Unit w Department of Biochemistry and Biotechnology URV, przy udziale Pere Virgili Health Research Institute (IISPV-CERCA) oraz CIBER area on the Physiopathology of Obesity and Nutrition (CIBEROBN) Instituto de Salud Carlos III. W projekt zaangażowani byli również badacze z konsorcjum PREDIMED-Plus oraz ośrodków międzynarodowych, w tym Wageningen University oraz Harvard University.

Źródło: Microbiome, Total and different types of olive oil consumption, gut microbiota, and cognitive function changes in older adults
DOI: http://dx.doi.org/10.1186/s40168-025-02306-4