Nowe badania wyjaśniają, w jaki sposób mózg przechowuje i modyfikuje wspomnienia

Zespół naukowców z University of East Anglia przedstawił nowe ustalenia, które pozwalają lepiej zrozumieć, jak ludzki mózg zapamiętuje wydarzenia z przeszłości oraz w jaki sposób wspomnienia mogą ulegać zmianom wraz z upływem czasu.

W opublikowanej pracy badawczej przeanalizowano naturę pamięci epizodycznej – tej formy pamięci, która umożliwia nam odtwarzanie osobistych doświadczeń, takich jak urodziny, wyjazdy czy określone sytuacje społeczne. Autorzy podkreślają, że ich odkrycia mają istotne znaczenie dla zdrowia psychicznego, edukacji oraz dla systemu prawnego, w którym wiarygodność pamięci odgrywa kluczową rolę.

Pamięć jako dynamiczna konstrukcja

Wyniki uzyskane we współpracy z University of Texas w Dallas pokazują, że wspomnienia nie funkcjonują jak statyczne pliki na dysku komputera. Składają się z wielu elementów, z których część jest łatwo dostępna, podczas gdy inne pozostają ukryte, dopóki nie zostaną wywołane odpowiednim bodźcem.

Co istotne, aby dane doświadczenie mogło zostać uznane za prawdziwe wspomnienie, musi pochodzić z autentycznego zdarzenia z przeszłości. Mimo to, jak zaznacza prof. Louis Renoult z School of Psychology na UEA, przypominanie sobie przeszłości rzadko bywa wiernym odtworzeniem:
„Wspomnienie może zawierać dodatkowe detale wynikające z naszej wiedzy ogólnej, wcześniejszych przeżyć czy nawet kontekstu, w jakim próbujemy je sobie odtworzyć. Wspomnienia starszych wydarzeń często przechodzą proces ponownego kodowania, w wyniku którego mózg aktualizuje lub przekształca ich treść. Powstaje łańcuch powiązań między doświadczeniem pierwotnym a jego aktualną mentalną reprezentacją”.

To właśnie ta plastyczność wspomnień sprawia, że mogą być one podatne na zniekształcenia pod wpływem czasu, sytuacji oraz wyobrażeń.

Metodologia i zakres analiz

Zespół badawczy przejrzał niemal 200 publikacji z zakresu psychologii, neuronauki i filozofii dotyczących reprezentacji pamięci, a także wyniki badań eksperymentalnych z wykorzystaniem modeli zwierzęcych.

„Naszym celem było zaproponowanie nowego spojrzenia, łączącego koncepcje z różnych dyscyplin. Chodziło o zrozumienie zagadnień, które dotąd pozostawały nierozwiązane, oraz zachęcenie do dalszych badań” – podkreśla prof. Renoult.

Jednym z kluczowych elementów analizy było określenie roli hipokampa, który odpowiada za tworzenie i organizowanie śladów pamięciowych. W pracy opisano mechanizm, w którym ślady pamięci mogą pozostawać nieaktywne, a świadome wspomnienie pojawia się dopiero wtedy, gdy w środowisku pojawia się odpowiednia wskazówka pobudzająca ich odtworzenie.

Te świadome reprezentacje przeszłych zdarzeń stanowią złożone konstrukcje, łączące informacje pierwotne, wiedzę ogólną oraz elementy związane z aktualnym kontekstem. Każde odtworzenie wspomnienia może zatem modyfikować jego treść.

Znaczenie dla codziennego życia

„Zrozumienie, jak wspomnienia są tworzone, przechowywane i przekształcane, jest kluczowe, ponieważ pamięć wpływa na niemal każdy aspekt naszego życia – od procesów uczenia się, przez zdrowie psychiczne, po decyzje podejmowane w salach sądowych” – wyjaśnia prof. Renoult.

Badacze wskazują, że traktowanie pamięci jako dynamicznej, a nie stałej, pozwala lepiej wyjaśnić jej zawodność, zmienność oraz podatność na wpływy środowiskowe i wewnętrzne procesy poznawcze.

Źródło

Neuroscience & Biobehavioral Reviews, The cognitive neuroscience of memory representations
DOI: https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2024.105657