W ciągu ostatnich 50 lat odsetek otyłości i cukrzycy typu 2 gwałtownie wzrósł, podczas gdy jakość nasienia dramatycznie spadła. Jednym z czynników napędzających te zmiany może być rosnąca popularność ultraprzetworzonej żywności, która powiązana jest z szeregiem niekorzystnych skutków zdrowotnych. Naukowcy wciąż jednak dyskutują, czy źródłem problemu są same przemysłowe składniki, proces przetwarzania, czy raczej fakt, że produkty te sprzyjają nadmiernej konsumpcji.
Międzynarodowy zespół badaczy odkrył, że mężczyźni tyją bardziej na diecie opartej na ultraprzetworzonej żywności niż na diecie minimalnie przetworzonej – nawet jeśli spożywają identyczną liczbę kalorii. Co więcej, badanie ujawniło, że dieta bogata w ultraprzetworzone produkty zwiększa poziom zanieczyszczeń znanych z negatywnego wpływu na jakość nasienia. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Cell Metabolism.
„Nasze wyniki dowodzą, że ultraprzetworzona żywność szkodzi zdrowiu metabolicznemu i reprodukcyjnemu, nawet jeśli nie jest spożywana w nadmiarze. To wskazuje, że to sam proces przetwarzania czyni ją szkodliwą” – podkreśla dr Jessica Preston, główna autorka badania, które prowadziła w ramach doktoratu na NNF Center for Basic Metabolic Research Uniwersytetu Kopenhaskiego.
Te same kalorie, inne skutki
Aby uzyskać możliwie najbardziej wiarygodne dane, naukowcy porównali wpływ diety nieprzetworzonej i ultraprzetworzonej na tych samych uczestników. Do badania włączono 43 mężczyzn w wieku 20–35 lat, którzy przez trzy tygodnie stosowali każdą z diet, z trzymiesięczną przerwą między nimi. Połowa rozpoczęła od diety ultraprzetworzonej, połowa od nieprzetworzonej. Dodatkowo, część mężczyzn otrzymywała dietę wysokokaloryczną z dodatkowym 500 kcal dziennie, a część – normokaloryczną, dostosowaną do wieku, masy ciała i poziomu aktywności fizycznej. Uczestnicy nie wiedzieli, którą dietę stosują. Obie wersje zawierały tę samą ilość kalorii, białka, węglowodanów i tłuszczu.
Badani przybrali średnio o około 1 kg więcej tkanki tłuszczowej podczas stosowania diety ultraprzetworzonej niż w trakcie diety nieprzetworzonej – niezależnie od bilansu kalorycznego. Odnotowano również niekorzystne zmiany w kilku markerach zdrowia sercowo-naczyniowego.
Ultraprzetworzona żywność zanieczyszczona zaburzaczami endokrynnymi
Naukowcy zauważyli także niepokojący wzrost poziomu ftalanu cxMINP – substancji stosowanej w tworzywach sztucznych, która zaburza gospodarkę hormonalną – u mężczyzn na diecie ultraprzetworzonej. Równocześnie stwierdzono spadek poziomu testosteronu i hormonu folikulotropowego (FSH), kluczowych dla produkcji plemników.
„Byliśmy zaskoczeni, jak wiele funkcji organizmu zostało zaburzonych przez ultraprzetworzoną żywność, nawet u zdrowych młodych mężczyzn. Długoterminowe konsekwencje są alarmujące i wskazują na potrzebę rewizji zaleceń żywieniowych w celu lepszej ochrony przed chorobami przewlekłymi” – podsumowuje prof. Romain Barrès z NNF Center for Basic Metabolic Research Uniwersytetu Kopenhaskiego oraz Université Côte d’Azur.
Źródło: Cell Metabolism, Effect of ultra-processed food consumption on male reproductive and metabolic health
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.cmet.2025.08.004
