Nie tak słodkie: niektóre substytuty cukru powiązane z szybszym spadkiem funkcji poznawczych
Niektóre zamienniki cukru mogą wiązać się z nieoczekiwanymi konsekwencjami dla zdrowia mózgu w długiej perspektywie – wynika z badania opublikowanego 3 września 2025 roku w czasopiśmie Neurology, American Academy of Neurology.
Badacze przeanalizowali siedem nisko- i bezkalorycznych substancji słodzących i odkryli, że osoby spożywające ich największe ilości doświadczały szybszego pogorszenia zdolności poznawczych i pamięci w porównaniu z osobami spożywającymi najmniej. Zależność była jeszcze silniejsza wśród osób z cukrzycą. Choć badanie wykazało powiązanie między stosowaniem niektórych słodzików a spadkiem funkcji poznawczych, nie dowiodło ono związku przyczynowo-skutkowego.
W analizie uwzględniono takie substancje, jak aspartam, sacharyna, acesulfam-K, erytrytol, ksylitol, sorbitol i tagatoza. Najczęściej występują one w wysoko przetworzonych produktach, m.in. aromatyzowanej wodzie, napojach gazowanych typu „light”, napojach energetycznych, jogurtach i deserach niskokalorycznych. Część z nich stosowana jest również jako samodzielne słodziki.
– Nisko- i bezkaloryczne słodziki często postrzegane są jako zdrowa alternatywa dla cukru, jednak nasze wyniki sugerują, że niektóre z nich mogą w dłuższym okresie niekorzystnie wpływać na zdrowie mózgu – powiedziała dr Claudia Kimie Suemoto z Uniwersytetu w São Paulo, główna autorka badania.
Badanie objęło 12 772 dorosłych z Brazylii, o średnim wieku 52 lat. Okres obserwacji wynosił średnio 8 lat. Uczestnicy wypełniali kwestionariusze żywieniowe, a następnie zostali podzieleni na trzy grupy w zależności od ilości spożywanych substancji słodzących. Najniższe spożycie wynosiło średnio 20 mg/dobę, a najwyższe 191 mg/dobę. Dla przykładu, ilość odpowiadająca jednej puszce napoju typu „diet” zawierała równowartość aspartamu z górnego zakresu. Najczęściej spożywany był sorbitol – średnio 64 mg/dobę.
Funkcje poznawcze oceniano trzykrotnie (na początku, w połowie i pod koniec badania), testując pamięć, język, płynność słowną i szybkość przetwarzania informacji.
Po uwzględnieniu czynników takich jak wiek, płeć, nadciśnienie i choroby sercowo-naczyniowe, stwierdzono, że osoby spożywające największe ilości słodzików doświadczały szybszego pogorszenia pamięci i myślenia – spadek ten był o 62% szybszy, co odpowiada około 1,6 roku przyspieszonego starzenia. W grupie średniego spożycia pogorszenie wyniosło 35% (ok. 1,3 roku).
Szczególnie widoczne było to u osób poniżej 60. roku życia – w tej grupie wysokie spożycie słodzików wiązało się z szybszym spadkiem płynności słownej i ogólnej sprawności poznawczej. Nie zaobserwowano takich zależności u osób powyżej 60 lat.
Związek był silniejszy u osób z cukrzycą niż u osób bez tej choroby. W przypadku poszczególnych substancji, aspartam, sacharyna, acesulfam-K, erytrytol, sorbitol i ksylitol wiązały się z szybszym pogorszeniem pamięci i funkcji poznawczych. Nie znaleziono natomiast związku dla tagatozy.
Autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań, m.in. nad innymi alternatywami dla rafinowanego cukru, jak mus jabłkowy, miód, syrop klonowy czy cukier kokosowy.
Badanie miało pewne ograniczenia – nie wszystkie substancje słodzące zostały uwzględnione, a informacje dietetyczne pochodziły z dzienniczków uczestników, które mogły być obarczone błędem.
Źródło: Neurology®, Not so sweet: Some sugar substitutes linked to faster cognitive decline
DOI: https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000212345
