Miejska przyroda a zdrowie psychiczne: Już 15 minut kontaktu z naturą poprawia samopoczucie psychiczne mieszkańców miast

W miarę jak do 2050 roku odsetek ludności żyjącej w miastach osiągnie 70%, coraz większego znaczenia nabierają wyzwania związane ze zdrowiem psychicznym miejskich społeczności, takie jak zaburzenia lękowe czy depresyjne. Nowe badania przeprowadzone przez zespół Natural Capital Project (NatCap) z Uniwersytetu Stanforda wykazały, że nawet krótki, 15-minutowy kontakt z przyrodą może przynosić istotne korzyści psychiczne. Wyniki pracy, opublikowane właśnie w czasopiśmie Nature Cities, dostarczają praktycznych wskazówek dla urbanistów i decydentów, jak wykorzystać zieleń miejską jako narzędzie wspomagające zdrowie psychiczne mieszkańców. Co ważne, taka interwencja przynosi także inne korzyści – jak obniżenie temperatury otoczenia czy sekwestracja dwutlenku węgla.

Zespół badaczy opracowuje obecnie nowe narzędzie do modelowania dla planistów miejskich – wariant modelu InVEST skoncentrowany na zdrowiu psychicznym. „Pracujemy nad przetłumaczeniem siły efektu, którą odkryliśmy, na bardziej intuicyjne wskaźniki przydatne dla decydentów. Na przykład: jeśli miasto ma obecnie 20% pokrycia zielenią, to o ile przypadków zaburzeń psychicznych można by uniknąć, zwiększając pokrycie do 30%?” – wyjaśnia dr Yingjie Li, główny autor badania i pracownik podoktorski w NatCap. „Będziemy także modelować potencjalne oszczędności w kosztach opieki zdrowotnej wynikające z takich działań”.

Narzędzia do mapowania i modelowania InVEST, rozwijane przez NatCap, służą do kwantyfikacji usług ekosystemowych, czyli korzyści, jakie ludzie czerpią z przyrody. Od lat zespół pracuje nad modułami skoncentrowanymi na obszarach miejskich. Dotychczasowe badania wykazywały pozytywny wpływ natury na zdrowie fizyczne i psychiczne, jednak dane te nie zostały wcześniej zintegrowane w modelach InVEST.

„Wcześniejsze badania potwierdzały związek między kontaktem z naturą a zdrowiem psychicznym” – mówi dr Anne Guerry, główna strateg i starszy badaczka w NatCap oraz współautorka publikacji. „Jednak często trudno w nich o wnioskowanie przyczynowe, są trudne do uogólnienia lub nie rozróżniają rodzajów przyrody. Nasza analiza uzupełnia te luki”.

Analiza objęła dane od blisko 5900 uczestników, zebrane w ramach 78 badań terenowych (randomizowanych badań kontrolowanych lub analiz przed–po interwencji). Wszystkie typy zieleni miejskiej przynosiły korzyści psychiczne, jednak szczególnie skuteczne w redukcji depresji i lęku okazały się miejskie lasy. Młodzi dorośli odnosili jeszcze większe korzyści niż populacja ogólna – to istotna obserwacja, biorąc pod uwagę, że większość zaburzeń psychicznych rozpoczyna się przed 25. rokiem życia.

Zaskakująco, bierny kontakt z przyrodą (np. siedzenie w zielonym otoczeniu) był skuteczniejszy w redukcji negatywnych objawów psychicznych niż aktywny kontakt (np. spacer), choć oba typy kontaktu były równie korzystne dla poprawy energii życiowej i poczucia witalności. Zaobserwowano także silniejsze efekty w krajach azjatyckich, co może wynikać z kulturowych skojarzeń z naturą, które „nastawiają” ludzi na odbiór jej pozytywnego wpływu.

Na podstawie uzyskanych danych autorzy zalecają, by poza dużymi parkami i kompleksami leśnymi, tworzyć w miastach także mniejsze „parki kieszonkowe” oraz sadzić więcej drzew wzdłuż ulic. Nawet tak drobne interwencje jak okna z widokiem na zieleń, ciche miejsca z elementami przyrody czy zajęcia typu medytacja w parku, mogą stanowić niedrogie i skuteczne sposoby wspierania zdrowia psychicznego mieszkańców.

Dla dr Li praca nad tym projektem miała także wymiar osobisty – częściej chodzi pieszo do biura, a także z większą ciekawością obserwuje ptaki i rośliny po drodze. „Mówię też o tym znajomym i zachęcam ich do zauważania tych drobnych chwil kontaktu z naturą. Praca nad tym projektem uświadomiła mi, że przyroda w mieście jest dobra nie tylko dla urbanistów – jest dobra dla nas wszystkich” – podsumował badacz.

Autorami publikacji, poza zespołem Stanford NatCap, są naukowcy z Uniwersytetu w Lejdzie, Uniwersytetu Stanowego Michigan, Uniwersytetu Lanzhou, Uniwersytetu Harvarda oraz Uniwersytetu w Heidelbergu.

Źródło: Nature Cities, Urban nature and mental health
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s44284-025-00297-9