Leki niebędące antybiotykami mogą zaburzać mikrobiom i sprzyjać infekcjom jelitowym
Ludzki przewód pokarmowy stanowi środowisko życia dla gęstej sieci mikroorganizmów, określanej mianem mikrobiomu jelitowego. Mikrobiom ten odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia, wspomagając trawienie, kształtując układ odpornościowy oraz chroniąc organizm przed niebezpiecznymi patogenami. Dotychczas uważano, że jego zaburzenia są wynikiem przede wszystkim stosowania antybiotyków. Jednak najnowsze badanie kierowane przez prof. Lisę Maier z Międzywydziałowego Instytutu Mikrobiologii i Medycyny Infekcyjnej oraz klastra doskonałości CMFI (Controlling Microbes to Fight Infections) Uniwersytetu w Tybindze, opublikowane na łamach Nature, ujawnia, że także wiele innych, powszechnie stosowanych leków może istotnie zaburzać mikrobiom jelitowy, torując tym samym drogę patogenom.
W ramach badania przeanalizowano wpływ 53 popularnych leków niebędących antybiotykami – w tym leków przeciwhistaminowych, przeciwdepresyjnych i hormonalnych – na syntetyczne oraz rzeczywiste społeczności mikroorganizmów jelitowych. Okazało się, że około jedna trzecia z tych substancji sprzyjała rozwojowi bakterii z rodzaju Salmonella, zdolnych do wywoływania ciężkich biegunek. Jak wyjaśnia prof. Maier, wiele z tych leków tłumiło aktywność korzystnych bakterii jelitowych, podczas gdy patogeny, takie jak Salmonella Typhimurium, pozostawały na nie niewrażliwe. W rezultacie dochodziło do zaburzenia równowagi w mikrobiomie, co faworyzowało rozwój szkodliwych mikroorganizmów.
Zanik bakterii ochronnych – wzrost patogenów
Podobny efekt potwierdzono w badaniach na myszach – niektóre z badanych leków prowadziły do nasilonej kolonizacji jelit przez Salmonella, skutkującej ciężkim przebiegiem salmonellozy z gwałtownym początkiem i silnym stanem zapalnym. Jak wyjaśniają dr Anne Grießhammer i dr Jacobo de la Cuesta, główni autorzy badania, leki te zmniejszały ogólną biomasę mikroflory, obniżały jej różnorodność gatunkową lub eliminowały bakterie konkurujące z patogenami o składniki odżywcze. W konsekwencji naturalni konkurenci patogenów – np. inne pałeczki jelitowe – zanikali, umożliwiając swobodną ekspansję chorobotwórczych drobnoustrojów.
„Nasze wyniki pokazują, że przy stosowaniu leków należy uwzględniać nie tylko ich pożądaną aktywność terapeutyczną, ale również ich wpływ na mikrobiom” – podkreśla Grießhammer. – „Wielu leków nie da się uniknąć, ale nawet te uważane za dobrze tolerowane mogą doprowadzić do rozpadu mikrobiologicznej bariery ochronnej jelit”. Prof. Maier dodaje: „Wiemy, że antybiotyki zakłócają mikroflorę jelitową. Teraz mamy mocne dowody na to, że również wiele innych leków może nieświadomie uszkadzać tę naturalną barierę. Dla osób starszych i osłabionych może to mieć poważne konsekwencje zdrowotne”.
Potrzeba nowej oceny działania leków
Autorzy badania postulują, by podczas opracowywania nowych leków systematycznie badać ich wpływ na mikrobiom – zwłaszcza w przypadku leków przeciwhistaminowych, neuroleptyków oraz modulatorów receptorów estrogenowych, a także przy stosowaniu terapii wielolekowych. Zespół prof. Maier opracował nowe podejście wysokoprzepustowe, umożliwiające szybką ocenę, jak dany lek wpływa na odporność mikrobiomu na kolonizację przez patogeny. Ta technika przesiewowa może pomóc we wczesnej identyfikacji ryzyka i dostosowywaniu terapii. Autorzy wzywają do zmiany paradygmatu w badaniach nad lekami – poza farmakologią, ocena mikrobiologiczna powinna stać się integralnym elementem ich rozwoju. „Zakłócenie mikrobiomu oznacza otwarcie drzwi dla patogenów – a mikrobiom to nieodłączna część naszego zdrowia, którą należy chronić” – podkreśla Maier.
Rektorka Uniwersytetu w Tybindze, prof. dr dr h.c. (Dōshisha) Karla Pollmann, dodaje: „Badania nad mikrobiomem prowadzone w Tybindze dostarczyły istotnych danych. Uwzględnienie wpływu na mikrobiom podczas opracowywania leków daje nadzieję na bardziej dopasowane, bezpieczniejsze terapie dla pacjentów”.
Źródło: Nature, „Non-antibiotic drugs disrupt colonization resistance against pathogenic Gammaproteobacteria”, Eberhard Karls Universität Tübingen
