Leki na ADHD przepisywane zbyt szybko małym dzieciom – nowe badanie z USA

Małe dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) często otrzymują leki tuż po postawieniu diagnozy, co jest sprzeczne z wytycznymi terapeutycznymi zatwierdzonymi przez American Academy of Pediatrics – wykazało badanie prowadzone przez Stanford Medicine.

Odkrycie, które zostanie opublikowane 29 sierpnia w JAMA Network Open, podkreśla lukę w opiece medycznej nad dziećmi w wieku 4 i 5 lat z ADHD. Zgodnie z wytycznymi, zanim wprowadzi się farmakoterapię, dziecko i jego rodzina powinni przez sześć miesięcy uczestniczyć w terapii behawioralnej.

Jednak pediatrzy często przepisują leki natychmiast po postawieniu diagnozy – wynika z analizy dokumentacji medycznej blisko 10 000 małych pacjentów z ADHD, którzy korzystali z opieki w ośmiu pediatrycznych sieciach zdrowotnych w USA.

„Odkryliśmy, że wiele małych dzieci otrzymuje leki bardzo szybko po udokumentowaniu diagnozy ADHD” – powiedział autor wiodący badania, dr Yair Bannett, profesor pediatrii. – „To niepokojące, ponieważ wiemy, że rozpoczęcie leczenia od podejścia behawioralnego przynosi istotne korzyści – ma duży pozytywny wpływ zarówno na dziecko, jak i na całą rodzinę.”

Ponadto, jak podkreślił Bannett, leki stymulujące przepisywane w ADHD powodują u najmłodszych pacjentów więcej działań niepożądanych niż u dzieci starszych, ponieważ organizm dzieci poniżej 6. roku życia nie metabolizuje w pełni tych preparatów. Choć nie ma obaw dotyczących ich toksyczności w tej grupie wiekowej, to istnieje wysokie ryzyko niepowodzenia terapii – rodziny często rezygnują z leczenia z powodu skutków ubocznych, takich jak drażliwość, emocjonalność czy agresja.

ADHD to zaburzenie rozwojowe charakteryzujące się nadpobudliwością, trudnościami z koncentracją i impulsywnością. Wczesne rozpoznanie i skuteczna terapia poprawiają wyniki edukacyjne, a także przygotowują do dorosłego życia, w tym utrzymania pracy, budowania relacji i unikania konfliktów z prawem.

Terapia behawioralna i farmakoterapia

Dwie główne formy leczenia ADHD – terapia behawioralna i farmakoterapia – mają odmienne cele. Terapia behawioralna koncentruje się na otoczeniu dziecka: działaniach rodziców i codziennej rutynie. Pomaga budować umiejętności i nawyki dostosowane do sposobu funkcjonowania mózgu dziecka.

Rekomendowaną przez American Academy of Pediatrics metodą jest szkolenie rodziców w zakresie zarządzania zachowaniami. Uczy ono m.in. budowania pozytywnych relacji, nagradzania właściwych zachowań i ignorowania niewłaściwych oraz stosowania narzędzi, takich jak harmonogramy wizualne, które pomagają dziecku w organizacji dnia.

Farmakoterapia natomiast działa na objawy ADHD, takie jak nadpobudliwość i brak koncentracji, ale jej efekt zanika wraz z metabolizowaniem dawki leku. Najlepsze wyniki uzyskuje się, łącząc obie metody, przy czym u przedszkolaków rekomenduje się najpierw sześć miesięcy terapii behawioralnej.

Analiza danych

Badacze przeanalizowali dane z elektronicznych kart zdrowia dzieci w wieku 3–5 lat, które były pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w ośmiu amerykańskich ośrodkach akademickich w latach 2016–2023.

Spośród 712 478 dzieci spełniających kryteria, 9708 otrzymało diagnozę ADHD (1,4%). Z tej grupy aż 42,2% dzieci – ponad 4000 – otrzymało receptę na lek w ciągu miesiąca od rozpoznania. Tylko 14,1% rozpoczęło farmakoterapię dopiero po ponad sześciu miesiącach. Dane nie zawierały informacji o skierowaniach na terapię behawioralną, jednak tak szybkie włączenie leków sugeruje brak zgodności z wytycznymi. Wcześniejsze badania wskazywały, że jedynie 11% rodzin miało dostęp do terapii zgodnej z zaleceniami.

Bariery w dostępie do terapii behawioralnej

Autorzy badania nie mogli określić powodów decyzji lekarzy, ale z nieformalnych rozmów wynika, że problemem jest dostępność terapii behawioralnej – w wielu miejscach brakuje specjalistów, a ubezpieczenie często nie obejmuje kosztów. „Lekarze mówią: nie mamy dokąd skierować rodzin, więc lepiej podać leki, niż nie oferować żadnej pomocy” – wyjaśnia Bannett.

Badacze podkreślają konieczność edukacji pediatrów w zakresie dostępnych zasobów – także internetowych i bezpłatnych – które mogą wspierać rodziny. Terapia behawioralna jest skuteczna także u starszych dzieci, a w wieku szkolnym zaleca się łączenie jej z farmakoterapią.

W badaniu uczestniczyli naukowcy m.in. z Children’s Hospital of Philadelphia, Perelman School of Medicine at the University of Pennsylvania, Nationwide Children’s Hospital, The Ohio State University College of Medicine, Cincinnati Children’s Hospital Medical Center, University of Cincinnati College of Medicine, Texas Children’s Hospital, Baylor College of Medicine, Ann and Robert H. Lurie Children’s Hospital of Chicago, University of Colorado oraz Nemours Children’s Hospital.

Badanie zostało sfinansowane przez Stanford Medicine Maternal and Child Health Research Institute, National Institute of Mental Health (grant K23MH128455) oraz National Heart, Lung, and Blood Institute (grant K23HL157615). Analizy przeprowadzono w ramach sieci badawczej PEDSnet.

Źródło: JAMA Network Open, DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.29610