Erytrytol – popularny zamiennik cukru uszkadza komórki mózgowe i zwiększa ryzyko udaru
Od lodów niskowęglowodanowych po batony białkowe keto i napoje „bez cukru” – erytrytol, stosowany od dekad słodzik, jest obecny niemal wszędzie.
Jednak najnowsze badania naukowców z University of Colorado Boulder pokazują, że ten popularny zamiennik cukru i dodatek do żywności może nieść poważne zagrożenia, wpływając negatywnie na komórki mózgowe w sposób, który może zwiększać ryzyko udaru mózgu.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Journal of Applied Physiology.
– Nasze badanie wpisuje się w rosnącą liczbę dowodów sugerujących, że substancje słodzące nie dostarczające kalorii, powszechnie uważane za bezpieczne, mogą jednak nie być obojętne dla zdrowia – mówi prof. Christopher DeSouza, kierownik Laboratorium Biologii Naczyń w University of Colorado Boulder.
Erytrytol, zatwierdzony przez amerykańską FDA w 2001 roku, to alkohol cukrowy najczęściej produkowany w wyniku fermentacji kukurydzy. Znajdziemy go w setkach produktów. Ma niemal zerową kaloryczność, słodkość porównywalną w 80% do sacharozy i minimalnie wpływa na poziom insuliny, dlatego jest chętnie wybierany przez osoby odchudzające się, kontrolujące glikemię lub unikające węglowodanów.
Jednak coraz więcej badań wskazuje na jego ryzyka.
W jednym z nich, obejmującym 4000 osób z USA i Europy, wykazano, że wyższe stężenie erytrytolu we krwi istotnie zwiększało ryzyko zawału serca lub udaru w ciągu kolejnych trzech lat.
Zespół prof. DeSouzy wraz z pierwszą autorką badania, doktorantką Auburn Berry, postanowił zbadać mechanizm tego zjawiska.
W laboratorium poddano ludzkie komórki wyściełające naczynia krwionośne mózgu działaniu erytrytolu w stężeniu odpowiadającym jednej porcji napoju „bez cukru”. Już po trzech godzinach odnotowano niekorzystne zmiany: spadek produkcji tlenku azotu, odpowiedzialnego za rozkurcz i rozszerzanie naczyń, oraz wzrost poziomu endoteliny-1, białka zwężającego naczynia. Co więcej, po kontakcie z trombiną (czynnikiem wyzwalającym krzepnięcie) zdolność komórek do wytwarzania tkankowego aktywatora plazminogenu (t-PA), który naturalnie rozpuszcza skrzepy, była wyraźnie osłabiona. Komórki wystawione na działanie erytrytolu produkowały też więcej reaktywnych form tlenu (ROS), czyli wolnych rodników, które przyspieszają starzenie, uszkadzają komórki i nasilają stan zapalny.
– Patrząc całościowo: jeśli naczynia krwionośne są bardziej zwężone, a zdolność organizmu do rozpuszczania skrzepów słabsza, ryzyko udaru rośnie – podkreśla Berry. – Nasze badania nie tylko potwierdzają ten związek, ale pokazują też mechanizm, poprzez który erytrytol może to ryzyko zwiększać.
Prof. DeSouza zwraca uwagę, że w badaniu użyto ilości odpowiadającej jednej porcji produktu. Osoby spożywające erytrytol wielokrotnie w ciągu dnia mogą być narażone na jeszcze większy efekt.
Autorzy badania podkreślają, że ich praca miała charakter eksperymentalny i dotyczyła komórek w warunkach laboratoryjnych. Potrzebne są większe badania na ludziach.
Niemniej jednak DeSouza zachęca konsumentów do uważnego czytania etykiet i unikania produktów zawierających erytrytol lub oznaczonych jako „alkohol cukrowy”.
– Biorąc pod uwagę zarówno badania epidemiologiczne, które zainspirowały nasze prace, jak i nasze najnowsze wyniki na poziomie komórkowym, uważamy, że warto zachować ostrożność w spożywaniu tego typu słodzików – podsumowuje.
Źródło: Journal of Applied Physiology, The non-nutritive sweetener erythritol adversely affects brain microvascular endothelial cell function
DOI: doi.org/10.1152/japplphysiol.00276.2025
