Długotrwała bierność fizyczna a narastające obciążenie stresem w wieku średnim

Długotrwały niedobór aktywności fizycznej w dorosłości wiąże się ze zwiększonym obciążeniem stresem biologicznym organizmu w wieku średnim – wynika z dużego, prospektywnego badania podłużnego opartego na kohorcie Northern Finland Birth Cohort 1966. Odmiennie, podejmowanie aktywności fizycznej zgodnej z aktualnymi zaleceniami zdrowotnymi wydaje się działać ochronnie, ograniczając niekorzystne skutki przewlekłego stresu na poziomie ustrojowym.

Korzyści zdrowotne wynikające z regularnej aktywności fizycznej są dobrze udokumentowane, jednak zależność pomiędzy długofalowym poziomem aktywności ruchowej a skumulowanym obciążeniem stresem biologicznym była dotąd analizowana w mniejszym stopniu.

Badanie przeprowadzone we współpracy University of Oulu oraz Oulu Deaconess Institute Foundation sr. wykazało, że nawyki związane z aktywnością fizyczną na różnych etapach dorosłego życia istotnie wpływają na stopień nagromadzenia długotrwałego obciążenia stresem w organizmie do wieku średniego.

Projekt badania i populacja

Analizą objęto ponad 3300 osób z kohorty Northern Finland Birth Cohort 1966, obserwowanych od 31. do 46. roku życia. Aktywność fizyczna w czasie wolnym była oceniana w odniesieniu do zaleceń World Health Organization (WHO) dotyczących aktywności fizycznej sprzyjającej zdrowiu. Dodatkowo oceniano tzw. obciążenie allostatyczne (allostatic load), które opisuje skumulowany koszt fizjologiczny długotrwałej ekspozycji organizmu na stres.

Aktywność fizyczna a obciążenie allostatyczne

Wyniki badania wykazały, że osoby niespełniające zaleceń dotyczących aktywności fizycznej w trakcie okresu obserwacji charakteryzowały się istotnie wyższym obciążeniem stresem biologicznym w wieku średnim w porównaniu z osobami regularnie aktywnymi fizycznie. Co istotne, spadek poziomu aktywności fizycznej w dorosłości również wiązał się ze wzrostem obciążenia allostatycznego.

Z kolei uczestnicy, którzy zwiększyli swoją aktywność fizyczną w trakcie dorosłego życia, nie różnili się pod względem obciążenia stresem od osób, które pozostawały aktywne przez cały okres obserwacji.

– Wyniki sugerują, że znaczenie aktywności fizycznej nie ogranicza się do pojedynczych etapów życia. Regularny wysiłek fizyczny podejmowany konsekwentnie w dorosłości może chronić organizm przed szkodliwymi skutkami przewlekłego stresu – podkreśla doktorantka Maija Korpisaari, pierwsza autorka badania.

Ocena stresu biologicznego

Obciążenie stresem oceniano przy użyciu zarówno szerokich, jak i węższych zestawów wskaźników biologicznych, obejmujących parametry metaboliczne, sercowo-naczyniowe oraz neuroendokrynne. Uzyskane rezultaty były w dużej mierze spójne niezależnie od zastosowanego wskaźnika, co wzmacnia wiarygodność i stabilność obserwowanych zależności.

Aktywność fizyczna jako element zarządzania stresem

Badanie dostarcza nowych dowodów na to, że aktywność fizyczna może odgrywać kluczową rolę w zapobieganiu długofalowym konsekwencjom stresu przewlekłego.

– Z punktu widzenia obciążenia stresem istotne znaczenie ma zarówno poziom aktywności fizycznej w młodszych latach życia, jak i jej utrzymanie w dorosłości. Regularny ruch w wieku dorosłym wydaje się wspierać zdolność organizmu do adaptacji stresowej nawet w wieku średnim – zaznacza Korpisaari.

Autorzy wskazują na potrzebę dalszych badań podłużnych, które pozwolą precyzyjniej ocenić przydatność różnych wskaźników stresu biologicznego oraz lepiej zrozumieć mechanizmy oddziaływania aktywności fizycznej na układy regulujące odpowiedź stresową w przebiegu całego życia.

Źródło: Psychoneuroendocrinology, Association of longitudinal changes in physical activity with allostatic load in midlife
DOI: https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2025.107725