Brak ruchu, fast foody i ekrany: nowa rzeczywistość dorastającej młodzieży

Kiedy cheeseburger kosztuje mniej niż opakowanie truskawek, nie ma wątpliwości, że zdrowe wybory żywieniowe są utrudnione – zwłaszcza dla nastolatków.

Nowe badania przeprowadzone przez University of South Australia pokazują, że problem nie sprowadza się jedynie do niezdrowych nawyków żywieniowych. Zaniepokojenie budzi skumulowanie niekorzystnych zachowań zdrowotnych, które narażają zdecydowaną większość nastolatków na poważne choroby możliwe do uniknięcia w późniejszym życiu.

W badaniu obejmującym ponad 293 770 nastolatków w wieku 12–17 lat – z 73 krajów i pięciu regionów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) – naukowcy przeanalizowali powiązania między zachowaniami takimi jak aktywność fizyczna, spożycie zdrowej żywności i czas spędzany przed ekranem. Wyniki wskazują, że:

• 85% nastolatków nie podejmuje wystarczającej aktywności fizycznej,
• 80% nie spożywa odpowiedniej ilości owoców i warzyw,
• 50% regularnie jada fast foody,
• 39% sięga po słodzone napoje w nadmiarze,
• 32% spędza zbyt dużo czasu przed ekranem.

W sumie ponad 92,5% nastolatków zgłosiło co najmniej dwa niezdrowe zachowania, co znacząco zwiększa ryzyko rozwoju chorób przewlekłych, takich jak otyłość, choroby serca czy cukrzyca typu 2.

Dokładniej: 7% nastolatków miało jedno niezdrowe zachowanie; 30% – dwa; 36,5% – trzy; 21,5% – cztery; a 4,5% wykazywało wszystkie pięć niezdrowych nawyków. We wszystkich regionach WHO mniej niż 1% nastolatków nie wykazywało żadnych niezdrowych zachowań.

Badanie jest szczególnie istotne w kontekście nowej kampanii rządu Australii Południowej „LiveLighter”, mającej na celu walkę z otyłością.

Główny autor badania, dr Ming Li z Uniwersytetu Australii Południowej, podkreśla, że zachowania ukształtowane w okresie dojrzewania mają wpływ na całe dorosłe życie.

– Okres nastoletni to kluczowy czas wzrostu i rozwoju – fizycznego, psychicznego i emocjonalnego – który kształtuje fundamenty zdrowia w późniejszych latach – mówi dr Li. – Jednak łatwa dostępność żywności przetworzonej i częste zastępowanie aktywności fizycznej czasem przed ekranem powodują, że coraz więcej nastolatków nabywa wiele niezdrowych nawyków, które w przyszłości mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.

Badanie wykazało również wyraźne różnice regionalne. Nastolatkowie z krajów o wysokich dochodach – m.in. z Ameryk i regionu wschodniośródziemnomorskiego – częściej zgłaszali większą liczbę niezdrowych zachowań. Aż 13% z nich miało wszystkie pięć czynników ryzyka.

Choć dane z Australii nie zostały ocenione osobno, dr Li przewiduje, że australijscy nastolatkowie wykazują podobne wzorce niezdrowych zachowań, jak ich rówieśnicy z innych krajów wysoko rozwiniętych.

Dr Li wskazuje, że obserwowane trendy są napędzane szerszymi zmianami społecznymi.

– To, co obserwujemy, wynika z szybkiej urbanizacji, siedzącego trybu życia w szkołach i ograniczonego dostępu do bezpiecznych miejsc rekreacyjnych, zwłaszcza w krajach o niskich i średnich dochodach – tłumaczy. – Dodatkowo preferencje smakowe, dochody gospodarstw domowych i ograniczona dostępność świeżych produktów – szczególnie na obszarach defaworyzowanych – sprawiają, że zdrowe wybory stają się trudniejsze do osiągnięcia i utrzymania.

Chociaż większość nastolatków wykazuje wiele niezdrowych zachowań, badanie wskazuje również na czynniki ochronne.

– Gdy nastolatkowie mają wsparcie rodziny i rówieśników, ryzyko występowania czterech lub więcej niezdrowych zachowań maleje odpowiednio o 16% i 4% – mówi dr Li. – Podobnie, bezpieczeństwo żywnościowe w gospodarstwach domowych zmniejsza ryzyko o 9%.

Wnioski z badania wskazują na pilną potrzebę opracowania zindywidualizowanych strategii na wielu poziomach, wykraczających poza indywidualne wybory i uwzględniających społeczne oraz środowiskowe uwarunkowania.

– Potrzebujemy systemowych działań: lepszych programów aktywności fizycznej w szkołach, projektowania przestrzeni miejskich sprzyjających aktywności nastolatków, polityki zapewniającej przystępność cenową zdrowej żywności i ograniczeń w reklamie fast foodów kierowanej do dzieci – podkreśla dr Li.

– Ostatecznie dobre zdrowie musi być łatwiejszym i bardziej dostępnym wyborem, a nie czymś, co wymaga przywileju, planowania i silnej woli.

Źródło: Nutrients, Clustering Patterns of Unhealthy Lifestyle Behaviours Among Adolescents: A Multilevel Analysis of a Nationally Representative School-Based Survey from 73 Countries
DOI: https://doi.org/10.3390/nu17040609