Bezpieczne grillowanie: jak zapobiegać oparzeniom i właściwie udzielić pierwszej pomocy

Latem rośnie liczba wypadków związanych z grillowaniem, a część z nich prowadzi do rozległych oparzeń wymagających wieloetapowego leczenia chirurgicznego. Największe zagrożenie stwarzają płynne substancje przyspieszające rozpalanie ognia, niestabilne ustawienie grilla, pozostawianie paleniska bez nadzoru oraz łączenie obsługi grilla ze spożywaniem alkoholu. Przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa może zapobiec większości takich zdarzeń.

W artykule:

• Dlaczego podczas grillowania dochodzi do poważnych oparzeń
• Które części ciała są najczęściej poszkodowane
• Dlaczego benzyna i spirytus są szczególnie niebezpieczne
• Jak bezpiecznie przygotować miejsce do grillowania
• Jak udzielić pierwszej pomocy osobie oparzonej
• Czego nie wolno nakładać na ranę oparzeniową

Grillowanie może zakończyć się poważnym urazem

Dla wielu osób ciepły, letni wieczór jest idealną okazją do spotkania z rodziną lub przyjaciółmi przy grillu. Przygotowywanie potraw nad otwartym ogniem łączy przyjemność jedzenia ze wspólnym spędzaniem czasu. Grillowanie wiąże się jednak także z ryzykiem pożaru, oparzenia oraz urazów spowodowanych płomieniem, rozgrzanym rusztem, żarem lub gorącym tłuszczem.

Według danych przytoczonych przez Medizinische Hochschule Hannover w Niemczech każdego roku dochodzi do około 4 tys. wypadków podczas grillowania, których następstwem są obrażenia oparzeniowe. Wiele lżejszych przypadków może zostać zaopatrzonych w gabinecie lekarza rodzinnego. Część poszkodowanych doznaje jednak tak ciężkich obrażeń, że wymaga leczenia w specjalistycznym ośrodku oparzeniowym. Konsekwencje mogą utrzymywać się przez całe życie.

Twarz i ręce są szczególnie narażone

W wypadkach podczas grillowania często dochodzi do oparzeń twarzy, dłoni i przedramion. Są to okolice szczególnie istotne zarówno pod względem funkcjonalnym, jak i estetycznym.

Dr Anieto Enechukwu, starszy lekarz kierujący w Schwerbrandverletztenzentrum Niedersachsen działającym w Klinik für Plastische, Ästhetische, Hand- und Wiederherstellungschirurgie przy Medizinische Hochschule Hannover, podkreśla, że oparzenia mogą pozostawić trwałe blizny. Blizny te mogą ograniczać ruchomość ręki lub kończyny, a jednocześnie wpływać na wygląd poszkodowanej osoby.

W przypadku głębokich ran oparzeniowych leczenie bywa długotrwałe. Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie kilku operacji oraz wykonanie przeszczepów skóry. Nawet po zakończeniu leczenia chirurgicznego pacjent może wymagać rehabilitacji, leczenia blizn, stosowania odzieży uciskowej lub dalszych zabiegów rekonstrukcyjnych.

Alkohol i lekkomyślność zwiększają ryzyko wypadku

Jedną z częstych przyczyn wypadków jest połączenie spożywania alkoholu z nieostrożnym zachowaniem. Alkohol może zaburzać ocenę sytuacji, koordynację ruchową oraz szybkość reakcji. W takich warunkach łatwiej zignorować podstawowe zasady bezpieczeństwa.

Niebezpieczną praktyką jest między innymi przenoszenie rozpalonego grilla w inne miejsce. Osoba niosąca lub przesuwająca grill może się potknąć, przewrócić urządzenie albo wpaść na rozżarzone węgle. Zagrożenie dotyczy nie tylko osoby obsługującej grill, lecz także wszystkich znajdujących się w pobliżu.

Rozpalonego lub gorącego grilla nie należy przenosić. Miejsce jego ustawienia trzeba wybrać przed rozpaleniem ognia, upewniając się, że podłoże jest stabilne, a w pobliżu nie ma łatwopalnych przedmiotów.

Nie wolno dolewać spirytusu ani benzyny

Jednym z najpoważniejszych błędów jest stosowanie płynnych substancji łatwopalnych, takich jak spirytus lub benzyna, w celu rozpalenia albo ponownego rozniecenia ognia. Wylanie takiej substancji na węgiel lub żar może doprowadzić do gwałtownego zapłonu par i powstania wysokiego płomienia.

Jak ostrzega dr Enechukwu, może wówczas dojść do deflagracji oraz powstania kilkumetrowego płomienia. Ogień może objąć twarz, szyję, ręce i ubranie osoby znajdującej się przy grillu. Zagrożone są również osoby stojące obok.

Taki wypadek może spowodować nie tylko głębokie oparzenia skóry, lecz również uszkodzenia oczu. Wdychanie gorących gazów i dymu może dodatkowo prowadzić do obrażeń dróg oddechowych.

Do rozpalania grilla należy używać wyłącznie środków przeznaczonych do tego celu i posiadających odpowiednie dopuszczenie. Nawet wówczas trzeba bezwzględnie przestrzegać instrukcji producenta.

Zasady bezpiecznego grillowania

Ryzyko wypadku można znacząco ograniczyć poprzez odpowiednie przygotowanie miejsca oraz stały nadzór nad ogniem. Feuerwehr Hannover zaleca przestrzeganie następujących zasad:

• Grillować wyłącznie na otwartej przestrzeni, zachowując odpowiednią odległość od materiałów łatwopalnych.
• Nie rozpalać grilla w lesie ani na jego skraju.
• Ustawić grill stabilnie, tak aby nie mógł się przewrócić.
• Stosować wyłącznie dopuszczone do użytku rozpałki do grilla.
• Nigdy nie wylewać na węgiel drzewny benzyny, spirytusu ani innych łatwopalnych cieczy.
• Nie pozostawiać ognia bez nadzoru.
• Nie dopuszczać dzieci w pobliże grilla i paleniska.
• W przypadku nasilającego się wiatru wygasić żar.
• Po zakończeniu grillowania dokładnie ugasić pozostały żar.
• Nie wyrzucać gorącego węgla do pojemników na odpady, kompostowników ani bezpośrednio na trawę.

Dzieci powinny pozostawać z dala od paleniska

Dzieci mogą nie rozumieć, że grill pozostaje bardzo gorący również po zniknięciu płomieni. Niebezpieczne są nie tylko rozżarzone węgle, lecz także metalowe elementy urządzenia, ruszt, pokrywa oraz naczynia ustawione w pobliżu grilla.

Dziecko może zostać poparzone po dotknięciu urządzenia, potknięciu się w jego pobliżu albo w wyniku przewrócenia grilla. Dlatego nie należy ograniczać się do słownego ostrzeżenia. Dorośli powinni wyznaczyć bezpieczną strefę wokół paleniska i konsekwentnie pilnować, aby dzieci do niej nie wchodziły.

W przypadku oparzenia dziecka należy szybciej niż u osoby dorosłej rozważyć wezwanie zespołu ratownictwa medycznego. Dzieci są bardziej podatne na utratę ciepła, a oparzenie obejmujące stosunkowo niewielką powierzchnię może stanowić u nich poważniejszy problem kliniczny.

Co zrobić bezpośrednio po oparzeniu

Jeżeli mimo zachowania ostrożności dojdzie do wypadku, właściwe postępowanie w pierwszych minutach może ograniczyć dalsze uszkodzenie tkanek i zmniejszyć ryzyko dodatkowych powikłań.

Dr Enechukwu zaleca następujące działania:

• Niewielkie oparzenia bezpośrednio po zdarzeniu chłodzić chłodną wodą z kranu o temperaturze około 15–20 stopni Celsjusza.
• W przypadku rozległych obrażeń lub oparzenia dziecka wezwać pomoc medyczną pod numerem 112.
• Przy większych oparzeniach unikać rozległego i długotrwałego chłodzenia, ponieważ może ono doprowadzić do wychłodzenia organizmu.
• Ugasić płonącą odzież, na przykład za pomocą koca.
• Zastosować zasadę „Stop, Drop and Roll”, czyli zatrzymać się, położyć na ziemi i przetaczać, aby zdusić płomienie.
• Ranę oparzeniową osłonić jałowym materiałem opatrunkowym, na przykład chustą opatrunkową z apteczki samochodowej.
• Nie przekłuwać ani samodzielnie nie usuwać pęcherzy oparzeniowych.
• Nie nakładać na ranę mąki, oleju, przypadkowych maści ani innych domowych preparatów.

Jak chłodzić niewielkie oparzenie

Chłodzenie dotyczy przede wszystkim niewielkich oparzeń i powinno zostać rozpoczęte możliwie szybko po zdarzeniu. Należy używać chłodnej, ale nie lodowatej wody. Bezpośrednie przykładanie lodu może dodatkowo uszkadzać tkanki i nie jest zalecane.

Przy rozległych oparzeniach priorytetem jest wezwanie pomocy, zabezpieczenie poszkodowanego, przerwanie kontaktu ze źródłem ciepła oraz ochrona przed utratą ciepła. Chłodzenie dużej powierzchni ciała może prowadzić do hipotermii, szczególnie u dzieci, osób starszych oraz osób z ciężkimi obrażeniami.

Co zrobić, gdy zapali się ubranie

Osoba, której ubranie zaczęło płonąć, nie powinna biec. Ruch i napływ powietrza mogą podtrzymywać płomienie oraz zwiększać powierzchnię oparzenia.

Należy zastosować zasadę „Stop, Drop and Roll”:

• Stop – zatrzymać się i nie biec.
• Drop – położyć się na ziemi.
• Roll – przetaczać się, aby stłumić płomienie.

Płonącą odzież można również ugasić za pomocą koca. Po opanowaniu ognia należy ocenić stan poszkodowanego i wezwać pomoc, zwłaszcza gdy oparzenie obejmuje twarz, szyję, ręce, okolice stawów lub większą powierzchnię ciała.

Nie wolno przekłuwać pęcherzy ani stosować domowych środków

Pęcherze powstające po oparzeniu stanowią naturalną warstwę ochronną dla uszkodzonej skóry. Ich samodzielne przekłuwanie lub wycinanie zwiększa ryzyko zakażenia i może pogorszyć gojenie.

Na ranę nie należy nakładać mąki, oleju, tłuszczu, pasty do zębów ani przypadkowych maści. Substancje te mogą utrudnić ocenę głębokości oparzenia, zanieczyścić ranę i opóźnić udzielenie właściwej pomocy.

Ranę należy osłonić jałowym, nieprzylegającym materiałem. Jeżeli nie ma pewności co do ciężkości obrażenia, oparzenie powinien ocenić personel medyczny.

Kiedy konieczna jest pilna pomoc medyczna

Wezwanie zespołu ratownictwa medycznego jest szczególnie ważne w przypadku rozległych oparzeń, obrażeń u dzieci, utraty przytomności, trudności w oddychaniu oraz podejrzenia oparzenia dróg oddechowych.

Pilnej oceny wymagają również oparzenia twarzy, oczu, szyi, dłoni i okolic stawów, ponieważ nawet stosunkowo niewielka rana może prowadzić do poważnych zaburzeń funkcjonalnych lub oszpecenia.

Niepokojące są ponadto głębokie rany, w których skóra staje się biała, szara, brunatna lub zwęglona, a także sytuacje, w których ból jest niewspółmiernie mały do wyglądu obrażenia. Brak silnego bólu nie musi oznaczać łagodnego urazu — w głębokim oparzeniu zakończenia nerwowe mogą zostać uszkodzone.

Bezpieczny grill zaczyna się przed rozpaleniem ognia

Większości ciężkich wypadków można zapobiec. Kluczowe jest stabilne ustawienie urządzenia, zachowanie odległości od materiałów palnych, używanie właściwej rozpałki, stały nadzór nad ogniem oraz niedopuszczanie dzieci do strefy grillowania.

Szczególnie niebezpieczne jest dolewanie spirytusu, benzyny lub innych palnych cieczy do żaru. Równie ryzykowne jest przenoszenie rozpalonego grilla. Przestrzeganie tych zasad pozwala zmniejszyć prawdopodobieństwo wypadku, który może skutkować hospitalizacją, operacjami, przeszczepami skóry oraz trwałymi bliznami.

Źródło: Medizinische Hochschule Hannover, „Grillen – aber sicher!”.