Nowe badanie prowadzone przez naukowców z Mass General Brigham, Harvard T.H. Chan School of Public Health oraz Broad Institute of MIT i Harvard sugeruje, że dieta śródziemnomorska może pomagać w redukcji ryzyka demencji. Praca opublikowana w Nature Medicine wykazała, że osoby z najwyższym genetycznym ryzykiem choroby Alzheimera odnosiły największe korzyści z przestrzegania zasad diety śródziemnomorskiej – wykazywały wyraźniejsze obniżenie ryzyka demencji w porównaniu do osób z niższym ryzykiem genetycznym.
„Jednym z powodów, dla których chcieliśmy zbadać dietę śródziemnomorską, jest fakt, że to jedyny model żywienia, którego korzystny wpływ na funkcje poznawcze potwierdzono w randomizowanym badaniu klinicznym” – wyjaśnia dr Yuxi Liu, główny autor pracy, stypendysta naukowy w Brigham and Women’s Hospital oraz Harvard Chan School. – „Chcieliśmy sprawdzić, czy efekt ten różni się w zależności od podłoża genetycznego oraz jaką rolę odgrywają metabolity krwi, odzwierciedlające procesy metaboliczne organizmu”.
Choroba Alzheimera i inne otępienia należą do najczęstszych przyczyn pogorszenia funkcji poznawczych u osób starszych. Mają silny komponent genetyczny – dziedziczność szacuje się nawet na 80%. Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest wariant genu apolipoproteiny E (APOE4). Nosiciele jednej kopii tego wariantu mają 3–4 razy wyższe ryzyko zachorowania, a osoby z dwiema kopiami (homozygoty APOE4) – aż 12 razy wyższe niż osoby bez tego wariantu.
Aby ocenić wpływ diety śródziemnomorskiej, zespół przeanalizował dane z Nurses’ Health Study (4215 kobiet obserwowanych od 1989 do 2023 roku, średni wiek 57 lat) oraz z Health Professionals Follow-Up Study (1490 mężczyzn obserwowanych od 1993 do 2023 roku). Dane żywieniowe zbierano za pomocą kwestionariuszy częstotliwości spożycia, a w próbkach krwi badano szerokie spektrum metabolitów. Uwzględniono również dane genetyczne, w tym ryzyko związane z wariantem APOE4.
Analiza wykazała, że osoby stosujące dietę śródziemnomorską rzadziej rozwijały demencję i wolniej traciły funkcje poznawcze. Efekt ochronny był najsilniejszy u osób z dwiema kopiami APOE4, co sugeruje, że odpowiednia dieta może łagodzić ryzyko genetyczne.
„Otrzymane wyniki wskazują, że strategie żywieniowe – zwłaszcza dieta śródziemnomorska – mogą ograniczać ryzyko otępienia poprzez modulację kluczowych szlaków metabolicznych” – podkreśla dr Liu. – „Zalecenie to dotyczy ogółu populacji, ale może mieć szczególne znaczenie dla osób obciążonych wysokim ryzykiem genetycznym”.
Autorzy zwracają uwagę na ograniczenia badania: uczestnicy stanowili dobrze wykształconą grupę pochodzenia europejskiego, dlatego konieczne są dalsze analizy w populacjach bardziej zróżnicowanych etnicznie. Dodatkowo genetyka i metabolomika nie są jeszcze rutynowo stosowane w modelach klinicznych oceny ryzyka choroby Alzheimera, a większość osób nie zna swojego statusu APOE.
Badacze planują dalsze prace nad możliwością personalizowania interwencji dietetycznych w oparciu o specyficzne metabolity, aby lepiej chronić przed otępieniem.
Źródło: Nature Medicine, Interplay of genetic predisposition, plasma metabolome, and Mediterranean diet in dementia risk and cognitive function
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41591-025-03891-5
