American College of Lifestyle Medicine ogłasza zaktualizowane stanowisko dotyczące żywienia w leczeniu i prewencji chorób przewlekłych

American College of Lifestyle Medicine (ACLM) poinformowało o publikacji zaktualizowanego stanowiska dotyczącego żywienia, którego celem jest wsparcie klinicystów w leczeniu, odwracaniu oraz zapobieganiu chorobom przewlekłym. Dokument stanowi efekt rocznej pracy wieloosobowej grupy eksperckiej, kierowanej przez dr Melissę Bernstein, Associate Professor i Chair, Department of Nutrition, Rosalind Franklin University of Medicine and Science, oraz dr Micaelę Karlsen, Senior Director of Research ACLM. Aktualizacja stanowiska została ogłoszona w okresie wzmożonej debaty publicznej i systemowej dotyczącej roli żywienia w zdrowiu populacyjnym.

Żywienie jako kluczowy czynnik ryzyka przedwczesnej śmierci

Zgodnie z danymi Institute for Health Metrics and Evaluation z 2023 roku, czynniki dietetyczne zajmowały piąte miejsce wśród najważniejszych przyczyn przedwczesnej śmierci. Koncepcja wykorzystania żywności jako interwencji medycznej opiera się na wieloletnich badaniach epidemiologicznych i klinicznych, które wykazały, że diety oparte głównie na produktach roślinnych wiążą się ze zmniejszonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, otępienia, cukrzycy typu 2, nowotworów oraz śmiertelności ogólnej.

Jednocześnie coraz liczniejsze dane wskazują, że wysoka konsumpcja żywności ultraprzetworzonej koreluje ze zwiększonym ryzykiem chorób kardiometabolicznych, powszechnych zaburzeń psychicznych oraz wyższą śmiertelnością. W świetle tych obserwacji żywienie przestaje być wyłącznie elementem profilaktyki, a staje się integralnym komponentem terapii.

Skład zespołu eksperckiego i konsensus

W opracowanie stanowiska zaangażowani byli lekarze (MD/DO), dietetycy (RDN), członkowie władz ACLM, szefowie kuchni, trenerzy zdrowia oraz naukowcy ze stopniem doktora. Interdyscyplinarny charakter zespołu odzwierciedla współczesne podejście do medycyny stylu życia, w której interwencje żywieniowe wymagają zarówno kompetencji klinicznych, jak i praktycznych umiejętności wdrożeniowych.

Zespół osiągnął konsensus w czterech kluczowych obszarach.

Food as Medicine jako element systemowej opieki zdrowotnej

ACLM definiuje koncepcję Food as Medicine (FAM), określaną również jako Food is Medicine (FIM), jako wykorzystanie interwencji żywieniowych prowadzonych przez wykwalifikowanych pracowników ochrony zdrowia w celu poprawy wyników zdrowotnych oraz bezpieczeństwa żywieniowego na wszystkich etapach życia.

Interwencje te powinny mieć charakter spersonalizowany, uwzględniać uwarunkowania kulturowe oraz opierać się na partnerskim podejmowaniu decyzji. FAM obejmuje edukację żywieniową, poradnictwo dietetyczne, edukację w zakresie culinary medicine, wsparcie behawioralne, a w wybranych sytuacjach również zapewnienie dostępu do zdrowej żywności, szczególnie w populacjach defaworyzowanych.

Kontinuum interwencji dietetycznych

Stanowisko podkreśla, że zdrowe wzorce żywieniowe tworzą kontinuum interwencji – od promocji zdrowia i profilaktyki, przez leczenie, aż po odwracanie chorób przewlekłych związanych ze stylem życia. Intensywność interwencji oraz „dawkowanie terapeutyczne” diety powinny być dostosowane do stanu klinicznego pacjenta, celów terapeutycznych oraz współistniejących schorzeń.

Optymalny wzorzec żywieniowy w chorobach przewlekłych

W leczeniu, odwracaniu i zapobieganiu chorobom przewlekłym związanym ze stylem życia ACLM wskazuje dwa fundamentalne elementy optymalnego wzorca żywieniowego.

Po pierwsze, podstawą diety powinna być szeroka gama pełnowartościowych i minimalnie przetworzonych produktów roślinnych, w tym warzyw, owoców, pełnych ziaren zbóż, roślin strączkowych, grzybów, orzechów i nasion. Model ten powinien jednocześnie zapewniać pokrycie zapotrzebowania energetycznego bez jego przekraczania.

Po drugie, zaleca się istotne ograniczenie spożycia czerwonego i przetworzonego mięsa, produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe oraz żywności ultraprzetworzonej zawierającej dodane cukry, substancje słodzące, niekorzystne tłuszcze i oleje, rafinowane węglowodany oraz nadmierne ilości sodu.

Interdyscyplinarny model wdrażania

Skuteczna implementacja koncepcji Food as Medicine w praktyce klinicznej wymaga współpracy zespołu interdyscyplinarnego, w którym każdy członek działa w granicach swoich kompetencji zawodowych i posiada przygotowanie w zakresie medycyny stylu życia oraz interwencji żywieniowych. Optymalny skład zespołu obejmuje m.in. zarejestrowanych dietetyków klinicznych (RDN) posiadających certyfikację w zakresie medycyny stylu życia.

Spójność z aktualnymi wytycznymi klinicznymi

Stanowisko wpisuje się w szerszy kontekst dowodów naukowych. W badaniu opublikowanym w 2023 roku w Advances in Nutrition porównano zalecenia dietetyczne zawarte w aktualnych wytycznych klinicznych dotyczących wielu głównych chorób przewlekłych. Analiza wykazała znaczną zgodność zaleceń – rekomendacje koncentrują się na codziennym spożyciu produktów roślinnych oraz ograniczeniu alkoholu i soli.

Nowe stanowisko ACLM podkreśla rosnącą rolę żywienia jako integralnego elementu opieki nad pacjentem i elementu strategicznego w transformacji systemów ochrony zdrowia w kierunku medycyny stylu życia jako fundamentu profilaktyki i terapii.